ಮಿಥ್ಯಾ ಕತೆಗಳಿಂದ ಏರಬಲ್ಲೆವೆ ?

    ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಕೂಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಿರಿಯರು ಬದುಕಿನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಊರ ಮಂದಿಯು ಅಂತಹ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿದವರು, ಕೇಳಿದವರು ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. ನೋವು ನಲಿವುಗಳನ್ನು ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿ ಉಂಡು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡ ಗಟ್ಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು - "ಗಂಧದಂತೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ದೇಹ ಸವೆಸಿದವರು... ಬದುಕನ್ನು ತೇದವರು..", "ಕತ್ತೆಯಂತೆ ದುಡಿದುಡಿದು ಸತ್ತವರು...", "ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮನೆ ಬೆಳಗಿದವರು..." ಎಂದೆಲ್ಲ ಜನಪದರು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿತ್ತು. ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟವದು. ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ತಾವೇ "ತ್ಯಾಗ" ದ PATENT ನ್ನೂ ತಗಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವೂ ಅದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ "ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ - ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ... ಈಗ ಜನರು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜತೆಗೇ ಸೂತ್ರ, ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವುದು - ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಚಕ್ರ. ಆದರೆ ಯಾವ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರವೂ ಬದುಕನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದು. ಹಾಗೋ ಹೀಗೋ - ಅಂತೂ ಜೀವನ ಓಡುತ್ತಿದೆ; ಓಡುತ್ತದೆ.

    ಯಾವುದೇ ಬದುಕನ್ನು ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವು ಅವಶ್ಯಕ. ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬದುಕೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವು ಬುನಾದಿ. ಆದರೂ ಕೇವಲ ಗೌರವ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಹಸನಾದ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಗೌರವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದಲೇ ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂದರೆ - ಗೌರವದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಸಂಸಾರಗಳು ಅರಳಲಾರವು. ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರ ಪೋಷಣೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ "ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಗೌರವ " ವು ಅವಶ್ಯಕ. 

    ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು "ಬದ್ಧತೆಯ ತಳಪಾಯ" ಎಂಬುದು ಅತೀ ಅವಶ್ಯಕ. ಈ "ಬದ್ಧತೆ" ಅನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಅವರವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತ ತಾರ್ಕಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ - ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಯಾದರೂ... "ಕುಟುಂಬದ ಬದ್ಧತೆ" ಎಂಬ ಗೌರವದ ಮುಸುಕಿನೊಳಗೇ ಪ್ರೀತಿಯ ಆವಿರ್ಭಾವ ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಿಂದಲೂ ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ! ಹೀಗೆ ತಾವೇ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವರೂ ದೊಡ್ದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ ! 

    ಇತ್ತ - ಅಸ್ಮಿತೆಗೇ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಜೋತುಬಿದ್ದು ಸಂಸಾರಗಳನ್ನು ಕಲಕಿಸಿಕೊಂಡವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ... ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಲೋಗರ ಯಶಸ್ಸು ಅಪಯಶಸ್ಸಿನ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಅಥವ ಅಂತಹ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೂ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಮತ್ತು ತತ್ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಬಾಧ್ಯರಾಗಬೇಕಾದುದು ಆಯಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೇ. ಒಂದೊಂದು ಬದುಕಿನ ಶೈಲಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಂದೊಂದು ರೀತಿಯದಾಗಿರುವ ಈ ಸಂಸಾರ ಜಾಲದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಸೂತ್ರಗಳು ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕ. ಇದು - ಸಂಸಾರ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಲವೂ ಹೌದು; ದೌರ್ಬಲ್ಯವೂ ಹೌದು ! ಈಗಲೂ ಒಗಟಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಸಂಸಾರದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬಲ್ಲವರು ಮಾತ್ರ - ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಣರಾಗಬೇಕೇ ವಿನಹ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವ ಹುಂಬತನ - ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು. 

    ಆದರೆ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಅಂಶವೊಂದಿದೆ. ಈ ಬದುಕು ಎಂಬುದು ONE WAY ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂ-ಚಲನೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಾರೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಇದನ್ನು - "ಎಚ್ಚರದ ಸೂತ್ರ" ಅಂದುಕೊಂಡರೆ - ಸಾಂಸಾರಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು.

    ಇನ್ನು... ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ "ಬಾಹ್ಯ ಗಂಟಿಗೆ ಆಸೆ " ಪಟ್ಟರೆ ಅಥವ ಆಸೆ ಪಡದೆಯೂ ತಾವಾಗಿಯೇ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರಲು "ತ್ಯಾಗಿಗಳು ಅಂದುಕೊಂಡವರಿಗೆ " ಅನುಮತಿಸಿದರೂ - ಅದು ಅನುಚಿತ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳ ಕೊಡುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಹಾರವು - ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತದಂತೆ ನುಗ್ಗುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಣಿಕಾಭೂತ ವನ್ನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವುದೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯ. ಆದರೆ, "ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದ ಅಪಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆಯ" - ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ -  ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ವ್ಯವಹಾರಗಳೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗಿ ನಿಂತು ಕಚ್ಚುವುದಿದೆ ! 

    ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ "ತ್ಯಾಗ" ಎಂಬುದು ಪರಸ್ಪರರ ಮೋಜಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಕೆಲವು ಅಪಾತ್ರ - ಜಿಡುಕಿನ ನಂಟುಗಂಟುಗಳು ಹತ್ತಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರುವುದೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ದಿಬ್ಬಣವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ! 

    ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಯಾವುದೇ ಕನ್ಯೆಯು ತವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ ? "ಏನೇನೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದೆ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಬೇಯುತ್ತ ಪತಿಗೃಹದ ಹೊಸ್ತಿಲು ದಾಟುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ? ಮುಂದೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ ? ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ ? ತನ್ನ ಮನೆಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಾನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ ? 

    ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಗಂಡು ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅರಿತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವುದು ತ್ಯಾಗವೆ? ತನ್ನ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಿಂಸೆಯೆ ? ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗ ಯಾವುದು ? ಹಿಂಸೆ ಯಾವುದು? - ಎಂಬುದು ಬೀದಿ ಸಂವಾದದ ವಿಷಯವೆ ?

    ತ್ಯಾಗ, ಧರ್ಮ, ನಿಯತ್ತು, ಬದ್ಧತೆ ಮುಂತಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಇಂದು ನಗೆಪಾಟಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಬಹಿರಂಗ ಸತ್ಯ. ಆದರೆ... ಸಾಂಸಾರಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ - ಬಿಡುಬೀಸಾಗಿ ಇಂದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದ - ತ್ಯಾಗ ! ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಏಕೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಈಗ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲಿ - "ತ್ಯಾಗವನ್ನು" ನಿಲ್ಲಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ ! ಎಂಥ ತ್ಯಾಗ ? ಯಾರಿಂದ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ - ಬಹುಪರಾಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ "ತ್ಯಾಗವೇ" ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 

    ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು - ಶಬ್ದವೇನು ಶನಿವಾರ ಸಂತೆಯ ಮಾಲೆ ? ತ್ಯಾಗ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಸಂಸಾರಗಳ ಹಗಲುವೇಷಗಳನ್ನು ಶಬ್ದಗಳ ಹೆಗಲಿಗೆ ನೇತಾಡಿಸುವ ?ಶಿಕ್ಷಣವು - ನಮಗೆ ದೊರೆತುದಾದರೂ ಎಲ್ಲಿಂದ ? ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಸಮೃದ್ಧ ಭಾವಶ್ರೀಯ ಅವಹೇಳನವೆ ?  ನಿಜವಾದ ಯಾವುದೇ ತ್ಯಾಗಭಾವವು ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಹೊರಡುವುದುಂಟೆ ? ಜೈಕಾರಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವಂತೆ - ಅದು ಎಂದಾದರೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡೀತೆ ? ಮನೆಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕಲು ಸಂಸಾರಕ್ಕೂ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೂ ಎತ್ತಣಿಂದೆತ್ತ ಸಂಬಂಧವಯ್ಯ?

    ತ್ಯಾಗ ಎಂಬುದು ಮಾತು ವರ್ತನೆಗಳಿಗಿಂತ ಉನ್ನತವಾದುದು; ಅತೀತವಾದುದು. ಯಾವುದೇ ತ್ಯಾಗವು ಯಾರನ್ನೂ - ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತ್ಯಾಗವು ಘೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಂಧನಗಳ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗವು ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. "ತ್ಯಾಗದ ನಾಮಜಪ " ಮಾಡುತ್ತ ಯಾರಾದರೂ ನೆಲ ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲೆ ನಿಂತರೆಂದರೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಸಾರದ ಆಧಾರವೇ ಕಳಚಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರ ಎಂದರೆ ಅದೊಂದು ಬಂಧನ; ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಸಿನೆಮಾವಲ್ಲ; ಇಂದಿನವರು ಅಂದುಕೊಂಡಂತಹ ತ್ಯಾಗವಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ.

    ಯಾವುದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ "ತ್ಯಾಗದ ಮಾತುಗಳು " ಬಲಿಯತೊಡಗಿದರೆ ಅಂತಹ ಮನೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಯು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕುಸಿಯತೊಡಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆತ್ಮನಿರೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಮಾಧಾನ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 

    ತ್ಯಾಗ ಎಂದರೆ ಬರಿಯ ಮಾತಲ್ಲ.ಯಾರೋ ಎಂದೋ ಮಾಡಿದ್ದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸ್ವಂತಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ ಎಂದರೆ  - ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬರಿದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಡಿಗೆ. 

    ದೇಹತ್ಯಾಗ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸರಿ. ಅದೇ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗವೆಂದರೆ - ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಿಪರೀತಾರ್ಥ. ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಪದ ಪ್ರಯೋಗವು - ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತಮ್ಮದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ತ್ಯಾಗಿಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಹಳಹಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ನಾನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದೆ; ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದೆ.." ಎಂದು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತ್ಯಾಗವು ಆಧರಿಸಬಲ್ಲದು.

    ತ್ಯಾಗ ಎಂಬುದು ಕತ್ತಿಯ ಅಲುಗಿನ ಮೇಲಿನ ನಡಿಗೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸುಖಲೋಲುಪ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಇಂತಹ ತ್ಯಾಗದ ಹರಿತವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ತ್ಯಜಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಜಿಸುವ ಹುಮ್ಮಸ್ಸೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ; ಮಕ್ಕಳುಮರಿಗಳ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು. 

    ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ವಿಚಾರವು ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇಣುಕದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಸಂಸಾರ ಅನ್ನುವುದು. ಅದೇ ಸಹಜ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಸ್ಥಿತಿ. ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರವರೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ದೇಹಕೇಂದ್ರಿತ ಆಟವನ್ನು ಅದದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರವು ಅರಳಬಲ್ಲದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜಂಜಾಟಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವವರು "ತ್ಯಾಗದ ಅಮಲು" ಹತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದು ತೋರಿಕೆ, ಊಸರವಳ್ಳಿ ವಿದ್ಯೆ ಅಥವ ಪಲಾಯನವಾದವಾದೀತೇ ವಿನಹ ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಾಗವಾಗದು.

    ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯ ಸತ್ಪ್ರಯತ್ನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮನಿರತರಾಗಿರುವವರನ್ನೂ ಕೂಡ ಭೋಗದತ್ತಲೇ ಸೆಳೆಯುವ   ಪ್ರಚಂಡ ಸೆಳೆತದ ಕರ್ಮಭೂಮಿ ಇದು. ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ, "ಭೋಗದ ಸ್ವರ್ಗ ಕಾಣುವ ಕನಸುಗಾರರು" ಒಂದೆಡೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ತ್ಯಾಗದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೂ ಅದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವುದು ಎರಡು ಕಾರಣದಿಂದ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನತೆಯಿಂದ; ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಸಮರ್ಥನೆಯ ಪುಂಡು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ. ಈ ಭೋಗಕೇಂದ್ರಿತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹುಡುಕುವವರೇ . ಆದರೆ, ಈ ಸಂತೋಷ ಎನ್ನುವುದು - ನಮ್ಮ ಹುಡುಕಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರಾಗಿ ಸಿಗಬಹುದೇ ಹೊರತು ಇಡಿ ಇಡೀ ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗಲಾರದು. ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾವು ಮಾತ್ರವೇ "ಇಡೀ ಗಂಟು". ನಡುವಿನದೆಲ್ಲವೂ ಕಟ್ಟುವ ಬಿಚ್ಚುವ ಆಟ! ಬಗೆಬಗೆಯ ಭೋಗದಾಟ !

    ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತ್ಯಾಗದತ್ತ ಒಲವುಳ್ಳವರು ತಾನು - "ತ್ಯಾಗಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಯಾರನ್ನೋ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಯಾವತ್ತೂ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೊಮ್ಮೆ ಯಾರಾದರೂ ಅಂದುಕೊಂಡರೆ - ಆಗ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ. ಈಗ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪಡಪೋಶಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಮಾದರಿಗಳಂತಿರುವ ತ್ಯಾಗೀ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಕಾಣುತ್ತಿದೆಯೆ ? ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಹೊರತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇರಬಾರದೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ತ್ಯಾಗದ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯು ಗೋಚರಿಸಲಾರದು. ಆದರೆ ಉಳಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ - ಪ್ರೀತಿಯಿರುವ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕುಗಳಲ್ಲಿ - ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಸಾರಸ್ಥರು ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿಯೂ "ತ್ಯಾಗದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ " ದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ನಡೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಭೋಗದ ಲೆಕ್ಕ. ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಯಾರಾದರೂ ತ್ಯಾಗದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹೊರಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಸಂಸಾರವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ! 

    ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಲ್ಲಿ, ಪರಸ್ಪರ "ಪಡೆಯುವ ಸುಖ"ಕ್ಕಿಂತ "ಕೊಡುವ ಸುಖ" ಎಂಬುದು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಲೇ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಸಾಗಿಸಿದ್ದೂ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸತ್ಯವಲ್ಲವೆ ? ಅಂತಹ ಬದುಕುಗಳಲ್ಲಿ "ತ್ಯಾಗದ ಮಾತುಗಳು" ಎಂದಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬಂದರೂ... ಆತ್ಮನಿರೀಕ್ಷಣೆಯ ಜರಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಮೇಲಾಟದ ಅಹಂ ಕೂಡ ಇಣುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೋ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅಪಸ್ವರವೆದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಕಾಳಜಿಗಳೆಂಬ ಮನೆಮದ್ದಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಿ ವಿಷಮುಕ್ತರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಚ್ಛಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ತಮಗೆ ತಾವೇ ತೋರಿಸುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಬದ್ಧತೆ. ಸಂಸಾರವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಆದ್ಯತೆ. ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ - ಹೊಂದಾಣಿಕೆ. ಆದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಎಂದರೆ ತ್ಯಾಗ  - ಎಂದೂ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರ ಕಟ್ಟಬೇಕಾದರೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಗಳಿಕೆಯ ಉಳಿಕೆಯ - ಪೂರ್ಣ ಯೋಗ ಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಬೇಕಲ್ಲದೆ ತ್ಯಾಗದ ಮಾತಿನ ಪೋಕು ಲೆಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕಳೆದುಹೋಗಬಾರದು.... 

    ಸಂಸಾರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇದಿಕೆ; ಇದೊಂದು Team Work. ಆಯಾ ಕರ್ತವ್ಯವು ಅದರದರ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆದೇ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯೂ ಸೂಕ್ತ ವೇಷಭೂಷಣ ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದಾಗಲೇ ಸಂಸಾರ ನಾಟಕವು ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡೀತು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರೂ ಒಂದೇ ತರಹದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಹಠ ತೊಟ್ಟು ಒಂದೇ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸತೊಡಗಿದರೆ ಯಾವುದೇ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸು ತೋರದು. ಸಂಸಾರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತು - ವೇಷಭೂಷಣ ಹೊಂದಿರುವುದೇ ಯಾವುದೇ ನಾಟಕದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸೂತ್ರ. ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುಲಭ ಸೂತ್ರವೂ ಇದೇ..

    ಆದರೆ ಇಂತಹ ಯಾವ ಲೆಕ್ಕಗಳಿಗೂ ಸಿಗದ ವಿಶೇಷ ನಮೂನೆಗಳೂ (SPECIMEN) ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ ! ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿದ್ಯೆಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ತ್ಯಾಗದ ಮುಸುಕಿನೊಳಗಿಂದಲೇ ಭೋಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಜೂಕಯ್ಯ / ನಾಜೂಕಮ್ಮ ಗಳಿಂದಾಗಿ - ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯ ಅಪಹಾಸ್ಯವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯವೇ ನಗೆಪಾಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರಸ್ಥರಿಂದ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತ್ಯಾಗದ ಮಾತುಗಳು ಬರಲೇಬಾರದು. ತ್ಯಾಗದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುವಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರದ ಕಟ್ಟುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಬಾರದು.

    ಸಂಸಾರವು ಭೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ನಡೆಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಭೋಗ ಕೇಂದ್ರಿತವಾದವು. ತ್ಯಾಗದ ಗುಂಗು ಹಿಡಿದವರು ಭೋಗದ ಅಂಗಡಿಯ ಒಳಹೊರಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ನಿಂತರೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ತಗ್ಗಿ, ಅಂತಹ ಅಂಗಡಿಯೇ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿ ಆಭಾಸವಾಗಬಹುದು. "ಜನ ಏನೆನ್ನುತ್ತಾರೋ? ಲೋಗ್ ಕ್ಯಾ ಕಹೇಂಗೆ ?" ಎನ್ನುವ - ಅಹರ್ನಿಶಿ ಭಯದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕುವ - ಇಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೋಗಿಗಳು ಅಂತಿಂಥ ಭಯ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಸಾರಿಕ ಭೋಗಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ದುರಾಸೆ, ಭಯಭ್ರಾಂತಿಗಳು ಕವಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ತ್ಯಾಗವು ನಿತ್ಯ ನಿರಂಜನ. ಅದಕ್ಕೆ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಶೂನ್ಯ; ಸಂಸಾರ ಕುಟುಂಬಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗಿನ - ಅನನ್ಯ.

    ಆದರೆ ತ್ಯಾಗದತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲ ಸೌಮ್ಯ ಭಾವಗಳಾದ ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಕರುಣೆ, ಕಾಳಜಿ, ಪ್ರೇಮ, ಸಹನೆ - ಮುಂತಾದ ಭಾವಪುಷ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಾರ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ತಳಪಾಯದ ಇಂತಹ ಸೌಮ್ಯ ಭಾವಗಳು ಸಂಸಾರದ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಸಮತೋಲನಗೊಂಡು ಘನವಾದಾಗ - ತ್ಯಾಗದ ತಳಪಾಯವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಅಂತಹ ಬದುಕುಗಳ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗಭಾವ ಎಂಬುದು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದೂ ಇದೆ. ಅನಂತರ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸಂಭವಿಸುವ ವಾನಪ್ರಸ್ಥದ ಹಂತದಲ್ಲಿ "ನಾನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದೆ" ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಭಾವ ಪರಿವೇಶದ ಕಾಪಟ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ "ಪ್ರಬುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವ ಕ್ಷಣಿಕ" ಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಇತರ ಸಂಸಾರಸ್ಥರು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ - "ತ್ಯಾಗ" ಎನ್ನುವುದೂ ಇದೆ; ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಪಕ್ವಗೊಳ್ಳದ ಸಂಚಾರೀ ಭಾವಗಳು; ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗವು ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ - ತ್ಯಾಗವು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

    ಸಂಸಾರ ಹೊಂದುವುದು ಎಂದರೆ ಭೋಗಜೀವನದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಭೋಗದ ಹಾದಿಯೇ ಬೇರೆ;  ತ್ಯಾಗದ ಹಾದಿಯೇ ಬೇರೆ. ಎಲ್ಲೂ ಸಂಧಿಸದ ದಾರಿಗಳವು. ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ಸಂಸಾರಗಳಿವೆ. ಸಂಸಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ...  ಹಿತಮಿತವಾಗಿ ಇರುವುದು, ಹೇಗೋ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತಿರುವುದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ದಿನ ದೂಡುವುದು... ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸಾರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ತ್ಯಾಗದ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲ.

    ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ವಿಕೃತಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತ್ಯಾಗವು ಎಟಕುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತುಮಾತಿಗೆ ತ್ಯಾಗದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುತ್ತ ಸ್ವಂತ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ದೃಢೀಕರಣದಿಂದಲೇ ತಾವು ತಾವೇ "ತ್ಯಾಗಿ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಉಮ್ಮೇದುಗಳೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥ ಹರಟೆಯಾಗಬಹುದು - ಅಷ್ಟೆ. ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕು - ಕುಟುಂಬ ಜೀವನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯದ ನೆಮ್ಮದಿಗಾಗಿ - ತ್ಯಾಗದ ಚರ್ವಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು - ಪರಸ್ಪರ ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕರ. ತ್ಯಾಗವು ಸಂಭವಿಸುವ ದಾರಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹು ದೂರದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು "ತ್ಯಾಗ"ವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದೇನಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತಹ "ತ್ಯಾಗದ ಗುರಿ - ಲಕ್ಷ್ಯ"ವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಟುಂಬಿಕರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಭಯಭ್ರಾಂತಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ - ನಿರಾಳವಾಗಿ ಸವೆಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದರಲ್ಲೂ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

    ಸಂಸಾರವೂ ಒಂದು ಭಾಗ್ಯವೇ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದು ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪುರಂದರದಾಸರಾದ ಮೇಲೆ ದಾಸರು "ಸಂಸಾರವೆಂಬಂಥ ಭಾಗ್ಯವಿರಲಿ" ಎಂದಿದ್ದರು. ಮುಂದುವರಿದು ಎಂತಹ ಸಂಸಾರವಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಸಂಸಾರಸ್ಥರಲ್ಲಿ "ಕಂಸಾರಿ ನೆನವೆಂಬ ಸೌಭಾಗ್ಯವಿರಲಿ" ಎನ್ನುತ್ತ ಸಾತ್ವಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗಪ್ರದವಾದ ಸಂಸಾರ ಯಾತ್ರೆಯು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ; ಕನಿಷ್ಠವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ತ್ಯಾಗ ಎಂಬ ಸುಳ್ಳಿನ ಹೊದಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. 

    ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಬಯಕೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಅಪೇಕ್ಷೆ, ತ್ಯಾಗದ ಭ್ರಮೆಯು ಮಾತ್ರ ತುಂಬಿಕೊಂಡರೆ ನಮ್ಮ ದಾರಿಯು ಮಬ್ಬಾಗಿ ಜಟಿಲವಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು "ಬಗೆಬಗೆಯ ರಾಗ" ಮಾತ್ರ. ಯಾವುದೇ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ - ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲದಿರುವ ತ್ಯಾಗದ ಬಹುಮುಖೀ ವರ್ಣನೆಯೇ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ಯಾಗವು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು ವಿರಾಗವನ್ನು; ಅನುರಾಗವನ್ನಲ್ಲ. ವಿರಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರಸೌಧವು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದೇ ರಾಗ ಮತ್ತು ಭೋಗದಿಂದ. ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ತ್ಯಾಗದ ಹಾದಿಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಗದವರು ಮಾತ್ರ - ಪತಿಪತ್ನಿಸುತಾಲಯದ ಸ್ನೇಹ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತ್ಯಾಗದ ಒಲವುಳ್ಳವರು ಈ ಗೋಟಾಳಿ ಸಹವಾಸಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ - ಭೋಗದ ವಿಚಾರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಲ್ಲದವರು ಮಾತ್ರ - ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಲ್ಲದವರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಬೇಯುತ್ತಾರೆ; ನೋಯುತ್ತಾರೆ; ಮಾತ್ರವಲ್ಲ -  ನಂಬಿದವರನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಾರೆ !

    ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಬೇರೆ; ತ್ಯಾಗ ಬೇರೆ. ಧೂಮಪಾನ, ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಆ ದುಶ್ಚಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು; ಕಳೆದೊಗೆಯುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಆದರೆ ಈಗೀಗ ತ್ಯಾಗದ ಕಪ್ಪುಮುಖದ ದರ್ಶನವೂ ಆಗುತ್ತಿದೆ ! ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವೆ  ಪರಸ್ಪರ "ತ್ಯಾಗದ DOSE " ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಗುವುದು ಈಗೀಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಚಾರ. ಈ ವಿಚ್ಛೇದನ ಎಂದರೆ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ವಿಚ್ಛೇದನ ಎಂದರೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುವುದು, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಸ್ತು-ಆಲೋಚನೆ - ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದು, ಸಾಂಸಾರಿಕ ಭೋಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ - ತಾವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು... ಇತ್ಯಾದಿ. ಕೆಲವರು ಬದನೆಕಾಯಿಯನ್ನು, ಹಾಗಲಕಾಯಿಯನ್ನು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಸಾಂಸಾರಿಕ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನೂ ವಸ್ತುರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವರ್ತಮಾನದ ವಾಸ್ತವ ! ಇವು ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿತ್ಯಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ "ತ್ಯಾಗದ ಹೆಸರಿನ ಚಿಲ್ಲರೆ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು".

    ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲವಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಅಂದಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರರ ಅಸ್ಮಿತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದ - ಧಕ್ಕೆ ಮಾಡದ ಎಚ್ಚರವೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಉಪಾಯ, ಪಿತೂರಿ ಮುಂತಾದ ಕಲಬೆರಕೆಗಳಿಂದ ನೌಕರಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದಂತೆ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. "ಕೀಚಕನೋ ತಾಟಕಿಯೋ... ಅಂತೂ ಗಂಡ / ಹೆಂಡತಿ ಎಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದು ಇರಲೇಬೇಕು" ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಟ್ಟುಗಳೂ ಈಗೀಗ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಯಾಮವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಾರ್ಥ, ಕಠೋರತೆಯ ಕಲ್ಲುಗುಂಡನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಕುಟುಂಬದ ನೊಗವನ್ನು ಹೊರುವುದು - ಯಾರಿಗಾದರೂ - ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ತ್ಯಾಗದ ವೇಷದ ಉಡಾಫ಼ೆ, ತ್ಯಾಗದ ಮುಸುಕಿನ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಅರಳಬಲ್ಲ ಸಂಸಾರಗಳು ಮುರಿದು ಬೀಳುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಲು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಯತ್ನಿಸಿದಾಗಲೂ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಲಾಗದ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಕಳಚಿ ಬೀಳುವುದಿದೆ. ಅನಂತರ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಂತೆ ಇವರು ಹೊಸಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡದ್ದೂ ಇದೆ. ಆದರೆ... ಅಲೌಕಿಕ "ತ್ಯಾಗದ ಸ್ಮರಣೆ " ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒರಗಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಲೌಕಿಕ ಆಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿ ಏಳುತ್ತ ಹುಚ್ಚು ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ದಂಪತಿಗಳು ಬದ್ಧರಾದರೆ - ತನ್ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರು ಮೆಚ್ಚಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಒಪ್ಪಲೇಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವು - ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದೆ !

    ಏಕೆಂದರೆ... ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾವು ನಡೆಸುವ ಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭೋಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ತಾನು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಾಗ, ಮನೆ ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವಾಗ, ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಏನೋ ಉಪಕರಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ತ್ಯಾಗಿಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿದರೆ ಅದು ನಗೆಪಾಟಲಿನ ವಿಚಾರ. ಒಬ್ಬ ಗಂಡನಾದವನು ನಿಷ್ಠೆ ಋಜುಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೇಹದಂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಾಗ ತನ್ನ ಪೇಚಾಟವನ್ನೆಲ್ಲ ತನಗೆ ತಾನೇ ತ್ಯಾಗ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ  - ಹಾಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಅದೂ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ.  

    ಅಂದರೆ - ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭಾವಿಸಬಾರದು. ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಲಾಲನೆ ಪಾಲನೆಗೆ ಬಳಸಿ, ಸ್ವಂತ ಸಂತಸದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದ ಹೆತ್ತವರು ಎಂದಿಗೂ ಪೂಜ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ತಮ್ಮದೇ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅನೇಕ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹವಾದರೂ ಅವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತೂಗಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ... "ನನ್ನ ಮಗು" ಎಂಬ ಪ್ರೀತಿ ರೂಪದ ಮೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮಗಳು "ತ್ಯಾಗ" ಎಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಕರ್ತವ್ಯ, ಕಾಳಜಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾವಗಳನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಉಳಿವಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ "ಮೋಹ ಭಾವದ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ" - ಎಂದಷ್ಟೇ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಹೆತ್ತವರು ಅಂತಹ ಮೋಹವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ "ಪೂರ್ಣ ವಿರಕ್ತಿ" ಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ್ದರೆ ಆಗ ಅದು - ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೆರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ - ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಯಾರೂ ಎಳೆದು ತರಲಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗವು ಹಾಗೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮಕ್ಕಳ ಹೆತ್ತವರದು ಅಲೌಕಿಕ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲವಾದರೂ - ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳು ಅಪಾರ ಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು - ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.. 

    ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ತೇಲಲು ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ  - ಶತಾಯಗತಾಯ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂಬದ್ಧತೆಯ ಕಡಿವಾಣವು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲೇಬಾರದು. ಸಡಲಿತೆಂದರೆ... ಮುಳುಗುವುದು ಶತಃಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ ಆಗಾಗ ಹೊಕ್ಕುಹೊರಡುತ್ತ - ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನೇ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಅಸ್ತ್ರ - ತ್ಯಾಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ "ತ್ಯಾಗಾಸ್ತ್ರ" ವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಂಸಾರವು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡು ಮುಳುಗಿಹೋಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಉದಾತ್ತ ಚಿಂತನೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಅಪರಾತಪರಾ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಯಾರಿಗೂ ಶೋಭೆಯಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಶಬ್ದಾರ್ಣವಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಲಸ್ಯದ ಭೋಗಯಾತ್ರೆಗೆ ತಕ್ಕಂತಹ ಪ್ರಶಸ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಪುನರ್ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯ ಸಾಹಸಗಳೇ ಹೊರತು - ತ್ಯಾಗವಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿಮಿತದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿರುವುದು; ಬದುಕಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲಾಗದ ಸ್ವಂತ ದೇಹತ್ಯಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಯಾವ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೂ - ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ಷಣವೂ ತೇಲಿ ಮುಳುಗುವವರಿಗೆ ಆಸ್ಪದವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದೊಳಗೆ ಮುಕ್ತಭಾವ ಸಂಚಾರದ ತ್ಯಾಗವು ಇಣುಕುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ್ಯಾವುವೂ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ.

    "ತ್ಯಾಗ ಜಾಡ್ಯ" ಎಂಬ ಇಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ಯುವಜನಾಂಗವು ಎರಡು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟಂತಿದೆ. ಇತ್ತ ಸ್ವಂತ ನೆಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಅರೆಬರೆ ಜ್ಞಾನ, ಅತ್ತ ಸ್ವಚ್ಛಂದತೆಯ ಸಾಕಾರವಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೆಳೆತ...  ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಲೋಲಕವಾಗಿದೆ ! ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ - ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ತಮತಮಗೆ ಅನುಕೂಲವೆನ್ನಿಸುವ ಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಎಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ "ತ್ಯಾಗದ ಕುಲುಕಾಟ ತುಳುಕಾಟ" - ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಪಲಾಯನಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪಲಾಯನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ತನ್ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆಲಸ್ಯದ ಕೆಸರನ್ನು "ತ್ಯಾಗದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ" ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಚ್ಚಲು - ಇಂತಹ ಭೋರ್ಗರೆತವು ಸುತ್ತಲೂ ಕವಿಯುತ್ತಿದೆಯೆ ? ಎಂದೂ ಅನ್ನಿಸುವುದಿದೆ. ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗಂಧಗಾಳಿಯೇ ಇಲ್ಲದ, " ದೇಹ ಸೌಂದರ್ಯ" ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಿಪರೀತ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಯಾವುದೋ ವಿದೇಶೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಗಳನ್ನು ಕಸಿಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಬದುಕು ತ್ರಿಶಂಕುವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ Infection ಆಗಿ, ಗೊಂದಲಾಪುರವಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಸಂಯಮದಿಂದ ವಿಚಾರಮಾಡಿದರೆ "ಆಧುನಿಕರ ತ್ಯಾಗ" ಎಂಬ ಅಂಟುರೋಗದ ಜಾಡ್ಯ ವನ್ನು ಅವರವರೇ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ತ್ಯಾಗ ಇರುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

                                                                      *******

     ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮತ್ತು ಪಡಪೋಶಿತನದ - ಮುಖಸ್ತುತಿ ರೂಪದ ಮಿಥ್ಯಾ ಭಾವ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಂದ - ಯಾವತ್ತೂ - ಒಳಿತಿಗಿಂತ ಕೆಡುಕಾಗುವುದೇ ಜಾಸ್ತಿ. ತವರಿನಿಂದ ಏನನ್ನೇ ಆದರೂ ಹೊತ್ತು ತರುವ ಪಾರುಪತ್ಯವೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ಏನೇನೋ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ಮನೋಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅನುಕರಣೀಯವಲ್ಲ. ಇವೆರಡೂ - ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ಭಾವಗಳಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಟೊಳ್ಳಾಗಿಸುವ ಆಯುಧಗಳು. ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ "ಸಂಸಾರದ ಕಣ್ಣು" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹ ಎಂದರೆ - N G O ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ - ಭಾವನೆಲೆಯ ಸಾಂಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ - ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕತೆ ಹೊಸೆಯಲು ತೊಡಗಿಕೊಂಡರೆ - ಬದುಕು ಮುದುಡುತ್ತದೆ. ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ - ತ್ಯಾಗ ಗೌರವಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಮೂರ್ತ ಅಂತರ್ಗಾಮಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದೇ ಕ್ಷೇಮ. ಆಗ ಸಂಸಾರವು ಕರ್ಕಶ ಶಬ್ದ ಸಂತೆಯಾಗದೆ - ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತವಾಗುತ್ತದೆ.

    ಇಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಚಿಂತನೆಗಳು - ಇತ್ತ ಎಲ್ಲರ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅತ್ತ ಯಾವುದೇ ಉಪಕಾರೀ ವರಪ್ರಸಾದವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತದ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಥೇಷ್ಟ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವಕೇಂದ್ರಿತರಾಗುವಂತಾಗಿ ಯುವಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸೆಳೆತವು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಹಜ ಸಹವಾಸವು ತಪ್ಪಿಹೋಗಿ ಗಗನ ಸಂಚಾರವೇ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇವತ್ತಿನ ಅಪ್ಪಟ ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸಪ್ಪೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಿತವಾಗಬಹುದು ಅನ್ನಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶವಿದೆ. 

    ಇವತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಸತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಭಾವ ದಾರಿದ್ರ್ಯ; ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ದಾರಿದ್ರ್ಯ; ಸಹಜತೆಯ ದಾರಿದ್ರ್ಯ. ಜಗದೇಕ ಮೂರ್ಖರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವು - "ತುಳುಕುವ ತ್ಯಾಗೀ ಕೊಡ " ಗಳನ್ನು ಸಾಲುಸಾಲಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ! ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸುವ, "ತ್ಯಾಗೀ ಸ್ವಾರ್ಥಿ (!) " ಗಳ "ಆರ್ಥಿಕ ಆಧರಿತ ಸಮಾಜ "ವು ಈಗ ಅವಸರದಿಂದ ವಿಕಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಯಾ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪರಕೀಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ! ಆದ್ದರಿಂದಲೇ - ತಾವೇ ಉಂಡ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ತೊಳೆದು ಇಟ್ಟರೂ ಏನೋ ಯಾರಿಗೋ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ ! ಗಂಡ, ಮಕ್ಕಳು, ಅತ್ತೆಮಾವ...ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದಲೂ - "ಸಿಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವೇನು ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಕ್ಷುದ್ರ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯು ತಲುಪಿದೆ ! ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಮಂದಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ ! ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಾವು ಕಡ್ಡಿ ಎತ್ತಿಟ್ಟರೂ ಗುಡ್ಡ ಎತ್ತಿಟ್ಟಂತೆ - ತಾವು ಮಾಡಿದುದೆಲ್ಲವೂ "ತ್ಯಾಗ" ಎಂದೇ ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನಿಸತೊಡಗಿದೆ ! ಗಾಂಭೀರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಬದುಕುಗಳಲ್ಲಿ "ತ್ಯಾಗದ ಅಮಲು" ವಿಪರೀತವಾದಾಗ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಆಭಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೇ ಆಗುವುದು ಸಹಜ ಎನ್ನುವ ಕೆಲವು ಪೋಷಣಾ ದ್ರವ್ಯಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, "ನನ್ನ ಬದುಕು; ನನ್ನ ಇಷ್ಟ" ಎಂಬ ಧೋರಣೆಯುಳ್ಳವರು ಹಾಗೇ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅಭ್ಯಂತರವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಸಾರಗಳನ್ನು ಹುರಿದು ಮುರಿದು ಹಾಕಬಲ್ಲ - ಹೋಕುಬಾರದ ತ್ಯಾಗದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯದು.

    ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಎಲ್ಲರ ಬದುಕೂ ಸುಂದರವಾದೀತು. "ಏಕವು ಇರುತ್ತದೆ; ಅನೇಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಹೋಗುತ್ತವೆ" ಎಂದ ಷೆಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಮಾತುಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ. ಈ ಭೂಮಿಯ ಬದುಕುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅನೇಕದ ಭಾಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂದುಹೋಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ದೀರ್ಘ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬಂದುಹೋಗುವ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಎಡವದಂತೆ ತ್ಯಾಗದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕರ್ಮನಿರತರಾಗಿ ಜಾಗ್ರತರಾಗಿರಬಹುದೇ ವಿನಹ ತಮಗೆ ಸರಿಕಂಡಂತೆ ಎದ್ದು ಕೂತು, "ಬುದ್ಧನಾಗಿಬಿಟ್ಟೆ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. 

    ಎಷ್ಟೇ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನವಿದ್ದರೂ "ದೈವಬಲ"ವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ "ತ್ಯಾಗ" ವು ಸಂಭವಿಸದು. (ದೈವಭಾವವು ಒಗ್ಗದಿರುವವರು ತಮ್ಮ "ಅದೃಷ್ಟ" ಎಂದೂ ಅಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ! ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ - ದೈವಬಲವೂ ಒದಗಿದರೆ - ತ್ಯಾಗದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದೀತು. ಯಾವುದೇ ಸ್ವಸ್ಥ ಬದುಕಿನ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರದ ಯಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಲಿಂಗ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಊರುಗೋಲಾಗುವ ಅಪೂರ್ವ ಅನುಭೂತಿಯದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ - ತ್ಯಾಗ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಕರಣ. 

     ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ "ತ್ಯಾಗ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಎಳೆದಾಡಿದರೆ ಯಾರಲ್ಲಾದರೂ ತ್ಯಾಗದ ಆವಾಹನೆ ಆದೀತೆ ? ಆದ್ದರಿಂದ "ತ್ಯಾಗದ ಕೋಲಾಹಲ " ವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ಇವತ್ತಿಗೆ ಅದು ಸೂಕ್ತವೂ ಅಲ್ಲ. ಐಶ್ವರ್ಯ, ಮೋಹ, ಸ್ವಾರ್ಥಪೀಡಿತ ಮನುಷ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಪುಂಖಾನುಪುಂಖವಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತ , ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎದ್ದೆದ್ದು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ "ತ್ಯಾಗ ತ್ಯಾಗ..." ಎನ್ನುತ್ತ ಹೋದರೆ....   ಭೂತದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಕೇಳಿದಂತಾದೀತು. ಬೀದಿಗಳ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪಿಜ್ಜ, ಪಾನೀಪುರಿಯ ಅಂಟನ್ನೂ ಬಿಡಲಾಗದವರಿಗೆ ತ್ಯಾಗದ ವಿಷಯವು ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ?

    ಈ ಬದುಕು ಇರುವುದೇ ಸುಮ್ಮನೆ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಅದೂ ಒಂದು ಯೋಗವೇ. ಹೊರವೇಷದೊಳಗಿನ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಅಲುಗಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತ್ಯಾಗದ ನಿರ್ಮಮ ಆನಂದವನ್ನು ನಮ್ಮ ನಿತ್ಯಬದುಕಿನ ಕ್ರಿಯೆ - ಸಾಧನೆಯಿಂದಲೇ ನಾವು ತಲುಪಬಲ್ಲೆವೆ ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೆ - ತಲೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಮಾತು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಮಿತವಾಗುತ್ತ ಹೋದಾಗಲೇ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಗೆ ವೇಗ ಸಿಕ್ಕೀತು. ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವುದನ್ನೂ   ಕಲಿತುಕೊಂಡಾಗ - ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗದ ಅನುಭವವಾದೀತು.

                                                      ******************

ತಪ ತಾಪ ತಪಸ್ಸು ದರ್ಶನ

ಬಾಹ್ಯ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಹಾರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತ ಕಾರ್ಯ ಕಾರಣ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಬೆರಗಾಗುತ್ತ - ಒಂದಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳ ಸರಾಸರಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವವರು - ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು.

-ತಮ್ಮದೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಚೆಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ತಾವೇ ಆನಂದಿಸಿ ಮನೋಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವರು - ಋಷಿಗಳು.

ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ, ಕಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರವರಿಗೆ ದಕ್ಕುವ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಅಸ್ಥಿರ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಂತೆ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುವವರು - ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು.

-ಸಂಸಾರದ ಚಂಚಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡವಿ ಮೇಲೆದ್ದು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ಉದ್ಭವಿಸದ - ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಏರಿದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ - "ಪೂರ್ಣತೆಯ ದರ್ಶನ" ಎಂಬ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ - ದರ್ಶನದ ಹೊಳಹನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವರು ಋಷಿಗಳು.

ಹತ್ತುವ ಹಂತದಲ್ಲೇ ನಿಗುಚಿ ನಿಂತು ಕೈಚಾಚಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಿ ಇಳಿಯುವವರು ಒಂದೆಡೆ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಮುಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಮೇಲೇರಿ ಮರ್ಕಟ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಇತಿಮಿತಿಯನ್ನು - ಅದರಾಚೆಗಿನ ಅಗಾಧ ಪ್ರಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡವರು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ.

ಆದರೆ....ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮನಸ್ಸು-ಬುದ್ಧಿಯ ಉಪಾಸಕರು.

ಇವೆರಡು ವರ್ಗದ ನಡುವೆ - ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತ ಹಾಯಿಯಿಲ್ಲದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಜೀವನವನ್ನು ಎತ್ತೆತ್ತಲೋ ಚಲಿಸುತ್ತ ಆಯುಷ್ಯ ಸವೆಸುವ ಅಪಾರ ಜನರೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ... ಕೇವಲ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕಿಡೀ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವಸಂತೋಷವನ್ನೂ ಕಾಣುವಂತೆ "ಆಗುವುದು" - ಎಲ್ಲ ಯುಗ-ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು.   

ಎಷ್ಟೇ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಶಿಕ್ಷಿತ - ಅನುಭವಸ್ಥನಾಗಿರಲಿ, ಬಾಲಿಶತನದ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ದಾಟಿ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ "ಬೆಳೆದ ಮಾನವ"ನ ಒಳಗೂ - ಆಗಲೂ ಒಂದು ಶೈಶವ, ಬಾಲ್ಯ ಎಂಬುದು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಕನ್ನಡಿಯು "ನೀನು ವಯೋವೃದ್ಧ" ಎನ್ನುತ್ತ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ... ಸಾಂಸಾರಿಕ - ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು "ಕನ್ನಡಿಯು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ" ಅಂತಹ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಅದೇ ಅಂತರ್ಬಿಂಬವಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಿ, ಸಂಸಾರ, ಸಮಾಜಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದು - ದೇಹವನ್ನು. ಆದರೆ ಆ ದೇಹಭಾವವೇ - ಮನೋಭಾವ, ಬುದ್ಧಿಭಾವ, ಆತ್ಮಭಾವವೂ ಆಗಲಾರದು. ನಾವು ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಣ್ಣ, ಧರಿಸುವ ಸೀರೆ, ಸಮವಸ್ತ್ರ, ಕೋಟುಗಳಿಂದಲೇ ನಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿಯ ಹೊರತಾದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆ. ಮನಸ್ಸಿನದು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರಾಭರಣ ಸೌಂದರ್ಯ; ಅದೃಶ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಆದರೆ ತರಬೇತುಗೊಳ್ಳದ ಅಂಕುಶವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸುಗಳು - ಮನುಷ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಯಾವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಧುನಿಕ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರವು, ನಿರಂತರ ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತ ಇನ್ನೂ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ಲಕ್ಷಣವು ಬದಲಾದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ! ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ - ಮನೋರೋಗಗಗಳಿಗೆ ಕೃತಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲದ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವು ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಏನಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಕಲಿಯದೆ, ಕಲಿಸದೆ - ನಡೆಸುವ ಉಳಿದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಿರ ಸೂತ್ರವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಯೋಗಗಳೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಪಸ್ಸೇ ಮದ್ದು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೇ ತಪಸ್ಸು. ಗುರು ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಏಕಾಗ್ರ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಲಿಯಬಹುದಾದ ಸಾಧನೆಯಿದು.

ತಪಸ್ಸು ಅಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕರ್ಮ. ಅದೊಂದು ಶುದ್ಧ ಆಲೋಚನೆಯ ಭಂಡಾರ. ಮನಸ್ಸಿನ ಹುಚ್ಚು ನೆಗೆತಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ದಂಡಿಸಿ ಗುರಿಯತ್ತ ನಡೆಸುವ ನಿರೋಧ(ದಮ)ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಚಯನವೇ ತಪಸ್ಸು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಂಪಿನಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಮಥನ - ತಾಲೀಮು! ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಏಕಚಿತ್ತದ ನಡಿಗೆ! ಚಿತ್ತ ಸಂಧಾನ!

ಲೌಕಿಕ ಸಾಧಕರು, ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಸಣ್ಣ - ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ವಿಗಳೇ. ರಾಗಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತ ರಾಗರಾಗಿಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸುವ ಸಂಗೀತಗಾರನು ಬಹು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೂರದೂರವೇ ಉಳಿಯುವ ರಾಗಭಾವಗಳನ್ನು ಓಲೈಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ - ಮೊದಲು ತಾನೇ ರಾಗವಾಗಿ...ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಗವಾಗಿ ಹೋಗುವ "ಸಂಗೀತ ನಾರದ"ರ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಯು - ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಮೂರ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಕಾರನಾಗಲೀ ಕವಿಯಾಗಲೀ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಪರಮಪುರುಷನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಾಗಲೀ - ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಕಲಾರಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾಗಲೀ - ಆಯಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಗ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಸಂಕಲ್ಪ. ಅದು - ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವ ಪೂರ್ವದ - ನಿಶ್ಚಯ. ಪರಪೀಡೆಗೆಳಸದ, ಪುರೋಗಾಮಿಯಾದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ತೊಡಗುವ ಎಲ್ಲ ನಿಶ್ಚಯಗಳೂ ತಪಸ್ಸುಗಳೇ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ... ಬೃಹತ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಪರಿಣತ - ಪರಿಪೂರ್ಣ ತಪಸ್ವಿಯಿಲ್ಲ; ಚಿತ್ರಕಾರನಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಘಟಿಸಿದೆ! ಘಟಿಸುತ್ತದೆ!

 

ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಚತುರ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದರೂ... ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಆತನು ಪಟ್ಟ ಪಾಡು ಅಂತಿಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಬವಣೆ ಪಡುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮಂತಹ ಹುಲು ಮಾನವರಿಗೆ ಆ ಕಷ್ಟದ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲವೂ ವೇದನಾಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಇದುವರೆಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆದುದೆನ್ನಲಾಗುವ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಮೊದಲ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸ. ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಹೊರಟ ಮಹಾನ್ ಚಿತ್ರಕಾರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆರಂಭದ ಕೆಲಸಗಳು ಅನೇಕ ಓರೆಕೋರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಅನನುಭವಿಯಾದ ಈ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮೂಡಿಬಂದದ್ದೇ ತಮಸ್ಸು, ಮೋಹ ಮುಂತಾದ ಐದು ಬಗೆಯ ಅವಿದ್ಯೆಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮ-ಸ್ವಭಾವದ ಈ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಜಿಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡು ತನ್ನಲ್ಲೇ ದೋಷವನ್ನು ಕಂಡು, ಹಿಂಜರಿಕೆಯಾಗಿ, ತಮೋಮಯವಾದ ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಆದರೆ ಆಗಿಹೋದ ಕೆಲಸಗಳು ಅಂದರೆ - ಎಂದೂ ಹಿಂದೆ ಬರಲಾಗದ ಬಾಣದಂತೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ - ಆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಶರೀರದಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷರೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದರು. ತಮ್ಮೆದುರು ಕತ್ತಲ ರಾಶಿಯಂತೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ, ತಾವು ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಶರೀರವನ್ನೇ ಈ "ಹುಟ್ಟು ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕರು" ತಿನ್ನಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಿಂದಷ್ಟೂ ಹಸಿವು ಬಾಯಾರಿಕೆ - ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋದವು. ಆಗ, "ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಡಿ" ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿರಿಯುತ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನುಂಗುಬಾಕರೇ ಮುಂದೆ - ರಾಕ್ಷಸರಾದರು! "ಅವನನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ" ಎನ್ನುತ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವರು "ಯಕ್ಷರು" ಅನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರು! ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನೇ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹೀಗೆ - ಯಕ್ಷ ರಾಕ್ಷಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಬ್ರಹ್ಮ ಬರೆದದ್ದನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಉಜ್ಜಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ! ಮೊದಲಿಗೆ ಲೋಕವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಲು - ಅಸುರ, ಅಪ್ಸರೆ,ಸಿದ್ಧ, ವಿದ್ಯಾಧರ, ಕಿನ್ನರ, ಕಿಂಪುರುಷ, ಸರ್ಪ, ಸರೀಸೃಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನೆಂಬ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯು ಸಿಗದೇ ಹೋದಾಗ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ - ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಯೋಗದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ತನ್ನಂತೆಯೇ ರೂಪಕೊಟ್ಟು "ಮನು"ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ - ಋಷಿ ಮುನಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ... ಇದು ಭಾಗವತದ ಕಥಾಭಾಗ.

ಯಾವುದೇ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾರ್ಯವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕತ್ರಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುವುದು; ತೃಪ್ತಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಲ್ಲದು. ಆದರೂ... ಅಂದಿನಿಂದಲೂ... ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬ್ರಹ್ಮ-ಸ್ವಭಾವದ ತಾಮಸ ನೆರಳು - ಕಲಾವಿದ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಗೀತಕಾರರು ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಗೂ ಕವಿದುಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದುವರೆಗೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸೃಜನಶೀಲರೆನ್ನುವವರು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಿಷ್ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಉಳಿದು ನಿಲ್ಲುವ ಪೂರ್ಣಕಲಾಪ್ರತಿಭೆಗಳು ವಿರಳ. ತಪ ತಾಪ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ "ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮನು"ಗಳು ಮಾತ್ರ ತಪಸ್ವಿಗಳಂತೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ತಮಗೂ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತ ಕಠೋರ ಟೀಕಾಕಾರ ನಡುವೆಯೂ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
 

ರವಿವರ್ಮನಂತಹ ಚಿತ್ರಕಾರರು.. ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಪಟ್ಟಮ್ಮಾಳ್, ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್ಯರಂತಹ ಮೇರುಗಾಯಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು.. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಂತಹ ವೇದಪುರುಷರು...ಎಲ್ಲರೂ ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಪಸ್ವಿಗಳೇ. ತಮಗಿಂತ ಪೂರ್ವದ ಉದಾತ್ತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಳಗಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಾಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತಪಸ್ವಿಗಳಿವರು. ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ, ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ, ದೇವುಡು ಮುಂತಾದವರು ಅಕ್ಷರ ದಾಸೋಹದ ತಪಸ್ವಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ - ರಾಜ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರೆದು ಕುಡಿದಿದ್ದ ಕಟ್ಟಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚಾಣಕ್ಯನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಪಸ್ವಿ. ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಚಾಣಕ್ಯನಂತಹ ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ.

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಾಡುವ ನಮ್ಮ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳೂ ತಪಸ್ಸೇ. ಮನೆವಾರ್ತೆಯೂ ತಪಸ್ಸೇ. ನಿತ್ಯದ ಅಡುಗೆ, ಭೋಜನವೂ ಯಜ್ಞ; ತಪಸ್ಸೇ. ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಜೀವನೋಪಯೋಗೀ ಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸೇ. ಆದರೆ ಸ್ವಾಂತದ ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಪಚರಿಸುವ ಕೆಲಸವೂ ನಮ್ಮ ನಿತ್ಯಕರ್ಮದ ಭಾಗವಾದಾಗ ಯಾವುದೇ ತಪಸ್ಸು - ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗೀಗ ಕೆರಳಿಸುವ ಕರ್ಮವಲ್ಲದೆ ಅರಳಿಸುವ ಕರ್ಮದತ್ತ ಯುವಜನರು ವಿಮುಖರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗೀಗ ಪೇಟೆಗೆ ಹೋದರೆ... ಅನಾರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಪಿಜ್ಝಾ, ಪಾನೀಪುರಿ ಅಂಗಡಿಗಳ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ - ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮುಕ್ಕುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ನೋಡಿದರೆ ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ... ಪುಸ್ತಕದ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ನೂಕುನುಗ್ಗಲು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೂ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ಪುಸ್ತಕಗಳತ್ತ ಯುವಜನರು ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೋ ಕೊಂಡಿ ತಪ್ಪಿದೆ. ಇತ್ತ - ದೇಹ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೂ ಸೋಲುತ್ತಾರೆ; ಅತ್ತ - ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಗೂ ಆಹಾರ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಯುವಜನರು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಚಿಂತನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದದ ಯುವಾವಸ್ಥೆಯು, ಈಗ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನು ತಾನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಜಡವಾಗುತ್ತಿವೆ; ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಕೇಂದ್ರಿತರಾಗಿ ಪರೇಂಗಿತವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಎಡವುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ... ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬಾಳಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪ್ರಪಿತಾಮಹರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೂ ಅವರೆಲ್ಲರೂ - ಯಾವುದೇ ಪದವಿಯ ಭಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಓದುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ನಮಗಿಂತ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಮಗಿಂತ ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚೊಕ್ಕಗೊಳಿಸುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೂಡುವ ವಿದ್ಯಾತಪಸ್ಸು ಇಂದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸದಾ ನವೀನವೆನ್ನಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಹೋಗಿರುವ ವಸಿಷ್ಠ, ಜನಕ, ವೇದವ್ಯಾಸರಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ - ರಾಜರ್ಷಿ - ಮುನಿಗಳು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜುವ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ನಿಷ್ಪಕ್ಷ ಆಧುನಿಕರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು - ತಪಸ್ಸಿನ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಾದಿಯಾಗಿ ರಾಜಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮಿಥಿಲೆಯ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದ ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನು ಜ್ಞಾನಪಿಪಾಸುವಾಗಿದ್ದ. ಭೂಮಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ, ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಲೇ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಜ್ವಲವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಾಜ - ಜನಕ. ರಾಜಕಾರ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ಮಹಾದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ರತದಂತೆ ತನ್ನ ಮತಿಯನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕನು ಪರಾಶರ ಮುನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರೌಢ ಸಂಭಾಷಣೆಯು "ಪರಾಶರ ಗೀತೆ" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವೇದವ್ಯಾಸರ ಪುತ್ರನಾದ ಶುಕಮುನಿಯೂ ರಾಜ ಜನಕನಿಂದ ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಕಹೋಳ, ಮಾಂಡವ್ಯ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅಂದಿನ ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಲ್ಲರೊಂದಿಗೂ ಲೌಕಿಕ-ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಕೊಡವನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತ ತುಂಬಿಕೊಂಡವನು ಜನಕ.

ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲದರ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಾಂಕೀತಿಕತೆ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಿಥಿಲೆಯ ಜನಕನೂ ಅಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಶೇಷ. ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನು ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೆಯ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ಬಲು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮಹಾರಾಜನ ಮಗನಾದ ನಿಮಿ ಎಂಬಾತನು ಕುಲಗುರು ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವಂತಾದಾಗ, ಮಿಥಿಲೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸದಾಶಯದ ಫಲವೆಂಬಂತೆ ಹೊಸ ಜನ್ಮ ಧರಿಸಿ ಬಂದವನು - ಜನಕ. ಪ್ರಜೆಗಳು ಒಂದಾಗಿ, ನಿಮಿ ರಾಜನ ಶವದ ಬಲತೋಳನ್ನು ಮಥಿಸಲು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಜನಿಸಿದನು. ಸತ್ತು ವಿದೇಹಿಯಾದವನು ಪುನಃ ಸದೇಹಿಯಾದುದರಿಂದ ಆತನನ್ನು "ವಿದೇಹ" ಎಂದರು. ಶವದ ತೋಳನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಜನಿಸಿದವನನ್ನು "ಮಿಥಿ" ಎಂದರು. ಪ್ರಜೆಗಳ ತಂದೆಯಂತೆ ಸುಭಿಕ್ಷ ರಾಜ್ಯಪರಿಪಾಲನೆ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ "ಜನಕ" ಎಂದರು... ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಥಾನಿರೂಪಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ತೋಳುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯ. ಬಲತೋಳನ್ನು ಮಥಿಸುವುದು ಅಂದರೆ ಗುರು ವಸಿಷ್ಠರ ಅನರ್ಥಕಾರೀ ಕೋಪದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸಿಡಿದೆದ್ದಿರಲೂಬಹುದು! ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಆತ್ಮೀಯನೆನಿಸಿದ್ದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಎಂಬುದೇ ಜನಕನ ಹಿರಿಮೆ. "ಅರಿವು ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕೆ? ಆಚರಣೆ ಹೇಗಿದೆ?" ಎಂಬುದನ್ನು ಇಂದಿನಂತೆ ಅಂದಿನ ಜನರೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುಚ್ಚು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ತಲೆಕೊಡದ ವಸಿಷ್ಠರು ನಿಮಿರಾಜನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈಮರೆತು ನಿಮಿಯಿಂದಲೇ ಶಾಪಪಡೆದು ಸ್ಥೂಲದೇಹದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣರ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಇಂತಹ ನಿಮಿಯ ಹೊಸ ದೇಹವೇ ಜನಕ. ಆಳುವವರಲ್ಲಿ, ನೇತಾರರಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಬೆಳಕಿದ್ದರೆ - ಆಚರಣೆಯ ನಿಷ್ಠೆಯಿದ್ದರೆ ಸಮಷ್ಟಿಯ ಸದಾಶಯವೇ ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಮಿಯು ಜನಕನಾದ ಕತೆಯು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತ. ಸಮಚಿತ್ತದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ ಜನಕನು ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಆಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಕತೆಯಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವುದು ಜನಕನ ತಪಸ್ವೀ ಬದುಕಿನ ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಒಂದು ಸಮಾಜವು ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜನಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿ.

ಒಮ್ಮೆ ಜನಕನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಪರಾಧವು ಘಟಿಸಿತು. ಚುರುಕಾಗಿದ್ದ ರಾಜಭಟರು, ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಹೆಡೆಮುರಿ ಕಟ್ಟಿ ರಾಜಸಭೆಗೆ ಎಳೆತಂದರು. ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ರಾಜ ಜನಕನಿಗೆ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು! ಅವನೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದ!

ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶವಿದೆಯೆ? ಎಂದು ಜನಕನು ಗಾಬರಿಯಾದ. ತಡಮಾಡದೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಪರಾಧವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಬೇಕೆಂದೂ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು. ಆದರೆ "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲೆ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದ ಜನಕನು - "ಲಜ್ಜಿತನಾದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬದಲಾದಾನು" ಎಂದುಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಗಡೀಪಾರಿನ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ, "ನನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಿಂದ ಆತನನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡಿ"...ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ.

ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಅಪರಾಧಿಯಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆಗ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ. "ಒಡೆಯಾ, ನಿಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನವು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ! ಆದರೆ...ಸ್ವಾಮೀ, ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿ ಯಾವುದು?" ಎಂದು ಭಂಡನಂತೆ ಕೇಳಿದ. ರಾಜಸಭೆಯು "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಉದ್ಧಟತನ..." ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರಾಜ ಜನಕನು ಮಾತ್ರ ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾದ. "ನನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿ ಯಾವುದು? ಇದು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವೆ? ನಾನೇ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನನ್ನದು ಎನ್ನಲೆ? ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ರಾಜರಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಂಡಲೀಕರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಿಥಿಲಾ ಪಟ್ಟಣದ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ನಾನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ... ನಾನು ಇಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಿಥಿಲೆಯ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೆ? ಅಲ್ಲ...ನನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತಾನು...." ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಜನಕನು ವೇದಾಂತದತ್ತ ವಾಲಿದ. "ಈ ಭೂಮಿಯ ಕಿಂಚಿತ್ತು ಸ್ಥಳವೂ ನಿನ್ನ ಅಧಿಕಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಜನಕನ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಪಿಸುಗುಟ್ಟತೊಡಗಿತು. "ಇಲ್ಲ...ಅಲ್ಲ...ಈ ಯಾವುದೂ ನನ್ನದಲ್ಲ..." ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ, ಜನಕನು ಅಪರಾಧಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಿದ. "ಅಯ್ಯಾ, ಮಿಥಿಲೆಯ ಅರಸನೆಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವು ನನಗಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ-ನಿಯಮದ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಿತು. ಇನ್ನು ನೀವು ಸ್ವತಂತ್ರರು..." ಎಂದುಬಿಟ್ಟ. ಆಗಲೂ ನಗುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದ ಆತನನ್ನು ನೋಡಿ ಜನಕನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.

"ಇದೇನಾಶ್ಚರ್ಯ! ಮಿಥಿಲೆಯ ಭೂಪತಿಯು ನಿಸ್ಸಹಾಯಕರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದೆ? ಮಿಥಿಲೆಯ ಗಡಿ ಯಾವುದೆಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದೆ? ಏನೋ ಹೇಳಲಾಗದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅಳುಕುವಂತಿದೆಯಲ್ಲಾ? ಮಾತು ಮಾತಿಗೆ ನಾನು, ನನ್ನದು, ನನ್ನಿಂದ..ಎನ್ನುತ್ತಿರುವಿರಲ್ಲ? ಯಾವುದು ನಿಮ್ಮದು? ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯವು ರಾಜ್ಯಸೂತ್ರ ಹಿಡಿಯಬಾರದು. ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯವಲ್ಲವೇ ಇದು?..." ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತುಗಳು ರಾಜಸಭೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದರೂ ಸ್ವತಃ ಜನಕನೇ ಮುಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದ. ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಋಷಿಸದೃಶ ವಾಗ್ವಿಲಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ.

"ವಿಪ್ರರೇ, ನೀವು ಅಪರಾಧಿಯಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂತಹ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನನ್ನೆದುರು ನಿಂತಿದ್ದೀರಿ...ನೀವು - ನನ್ನ ಸತ್ವಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಮಹಾನುಭಾವರೆಂಬುದನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅರಿತಿದೆ. ಸ್ವಾಮೀ, ನಾಶವಾಗುವ ಈ ಸಂಸಾರದ ಸ್ಥಿರಚರ ಜೀವಸೊತ್ತುಗಳಿಗೆ ನಾನು ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಇದು ಸತ್ಯ. ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕಾರಯೋಗ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅಂದಮೇಲೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ನನ್ನ ವಸ್ತುವೆಂದು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ? ಆದರೂ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಒಳಾರ್ಥವು ನನಗಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ರಾಜ್ಯವೆಂದುಕೊಂಡ ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ "ಅಹಂ"ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀವು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ರಾಜನಿಗೂ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿಯೇ ನಾನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದೇವ, ಪಿತೃ, ಭೂತ, ಅತಿಥಿಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿಯೂ ನಾನು ಕರ್ಮನಿರತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ...ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ನೆಲ, ಗಾಳಿ, ಬಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ - "ನಿಯಮಿತ"ವಾದ ಅಧಿಕಾರವು ಮಾತ್ರ ನನ್ನಲ್ಲಿದೆ..." ಎಂದು ಜನಕನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶರೀರವು ಸಭಾಸದರಿಗೆ - ಧರ್ಮಶರೀರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.

"ಜನಕರಾಜಾ, ನೀನು ನಿಜವಾದ ವೇದಾಂತಿ. ನಾನೇ ಧರ್ಮ. ನಿನ್ನ ಸತ್ವಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಈ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯದಾನದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಸತ್ವವನ್ನು ತೂಗಿನೋಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ವೇದಾಂತದ ಆಳವನ್ನು ಅಳೆಯಲೆಂದೇ ಅಪರಾಧದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ ನೀನು ನಿಜವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞ. ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸು..." ಎಂದು ನುಡಿದ ಧರ್ಮಶರೀರವು ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು.

ಇದು ಪುರಾಣದ ಕಥೆ. ಆದರೂ ಈ ಕಥೆಯು ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶವು ಇವತ್ತಿಗೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವವರಿಗೆ - "ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನವರೇ" ಎಂಬ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ "ಯಾವುದೂ ನನ್ನದಲ್ಲ" ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸುಭಿಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನೆಲೆಯೂರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಕತೆಯ ಸಂದೇಶ. ನಮ್ಮ ದೇಹವೆಂಬ ರಥವನ್ನು ಇಂತಹ ಲಗಾಮು ಬಿಗಿದ ಮನಸ್ಸು, ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ರಥಿಕನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಜ್ಞಾನವು "ನಂಗಾನಾಚ್" ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಶುಭ್ರ ಸಂತೋಷದಾಯಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ... ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದಂತಹ ನಿದ್ದೆಯೂ ಆವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೂ ಮಹಾ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವ ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಪುರಾಣ, ಭಾರತ, ಭಾಗವತಗಳು ಇಂತಹ ಅಂತರ್ಮಥನದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ, ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಗೆತವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿನಲ್ಲಿರಿಸುವ ಜೀವಚೈತನ್ಯ ಬುಗ್ಗೆಗಳು.

ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಪಿಸದೆ - ಮೈಮರೆತಂತೆ ಶಿಷ್ಟ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳದೆ ಯಾವುದೇ ತಪಸ್ಸು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗದು. ಆದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಂತಹ ತಪಸ್ಸು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಫಲನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಅವಸರವಷ್ಟೇ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ! ಇಂತಹ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮಗಳು ದಿನಗೂಲಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಆಯಾ ದಿನದ ದುಡಿಮೆಯು ಆಯಾ ದಿನಕ್ಕೇ ಮುಗಿದು ಹೋಗುವಂತೆ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಗಳು "ಸುಕೃತ" ಅನ್ನಿಸಲಾರವು. ಅವು ತಪಸ್ಸೂ ಆಗಲಾರವು. ಸತ್ಕರ್ಮಗಳು ಬದುಕನ್ನು ನುಣುಪಾಗಿಸುತ್ತವೆ; ನಮ್ರವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅಡರಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಹಂಕಾರ ಮಮಕಾರಗಳ ಪ್ರಾರಬ್ಧಘನವು ಲಘುವಾಗಲು - ಸತ್ಯದ ತಾಪ ಬೇಕು; ತಪವೂ ಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಪಿಸಬೇಕು.

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಿಂದಲೂ ಬಗೆಬಗೆಯ ಚೋರ ರಕ್ಕಸರನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿ ಇದು! "ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತೂ ಸ್ವಂತದ್ದಾಗಬೇಕು" ಎಂಬ - "ಆಸೆಯ ರಾಜ್ಯಭಾರ" ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನೆಲವಿದು! ಸತ್ಯಯುಗದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದ್ದ ವೇದಗಳನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದ ಈ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕಳ್ಳಗುರು - ಸೋಮಕ ಎಂಬ ರಕ್ಕಸ... ಮತ್ತು ಆ ಕಳ್ಳ ಸೋಮಕನಿಂದ ಅವನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದ ಮಧುಕೈಟಭರು... ಇಂತಹ ರಕ್ಕಸರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸುಲಭದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವವರು! ಮಧುಕೈಟಭರಂತಹ (ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಮಧು! ಮೋಹ ಮಮಕಾರವೇ ಕೈಟಭ!) ರಕ್ಕಸಭಾವದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತ, ವಿವೇಚನೆಯ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಸುಸಂಬದ್ಧ ರಸಾನುಭೂತಿಯೇ ತಪಸ್ಸು. ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಾಗಲೀ... ನಿಷ್ಠೆ ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದವರಿಗೆ - ಬದುಕೂ ಸಿಕ್ಕದು; ಯಾವ ಜ್ಞಾನವೂ ದಕ್ಕದು. ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ಸದಾ ಡೋಲಾಯಮಾನ! ಅಸ್ಥಿರ! ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗು ಹಾಕಲು ಹೋದರೆ ಚಂಬಿನ ಚಿಂತೆ; ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಚಿಂತೆ, ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಚಿಂತೆ; ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನೋ ಚಿಂತೆ...ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತಿಪತ್ನಿಸುತಾಲಯದ ಚಿಂತೆ... ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳ ಚಿಂತೆಯೆಂಬ ಆಯುಷ್ಯ ಸವೆಸುವ "ಅನುಗಾಲ ಚಿಂತೆ"ಯ ಕಾಲಹರಣ. ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ - ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಭಾವದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಕಗ್ಗಂಟನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಪಸ್ಸು ಎಂಬ ಭಾವವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದ ಅಧಿಕಾರೀ ಭಾವ, ಆಸೆ, ಬೇಸರ, ಅಹಂಕಾರಗಳು ಎಂಬ ಲೋಕಮರ್ಯಾದೆಯ ಮಿತಿಗಳು... ಯಾವುದೇ ತಪಸ್ಸಿನ ವೈರಿಗಳು.

ವಿರಕ್ತ, ಅವಧೂತ, ದಿಗಂಬರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಜ್ಞಾನವನ್ನು - "ಹುಚ್ಚು ಹುಚ್ಚು" ಎನ್ನುವವರು ಒಂದು ಕಡೆ! ಅಂಕೆಯಿಲ್ಲದ ಪೋಲಿ ಪೋಕರಿ ಹುಚ್ಚರನ್ನು " ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳು" ಎನ್ನುವವರು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ! ಕಲಿಗಾಲ! ಕಲಿಗಾಲದ ವಿಶ್ವರೂಪ! ಆದ್ದರಿಂದಲೇ "ತಪಸ್ಸು" ಎಂಬ ಶುದ್ಧಕರ್ಮದ ನೇರಹಾದಿಯು ಈಗ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಬದುಕಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಈಗ ಮನೆಪಾಠ (TUITION) ಧಂದೆ ಜೋರಾಗಿದೆ! ಶುದ್ಧಕರ್ಮ, ನೇರಹಾದಿ, ಎಲ್ಲ ಬದುಕುಗಳನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುವ ಪಡೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಡ್ಡಹಾದಿಗೆ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಯು ಅಡ್ಡಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ನೇರಹಾದಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಗಳ್ಳರು ಬಯಸಿಯಾರೆ? ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಪ್ರಬುದ್ಧರ ದೊಡ್ಡಪಡೆಯು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ!! ಇಂತಹ ಬಹು ಸಂಖ್ಯಾಕರು, ಅಪೂರ್ವಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರಬುದ್ಧರನ್ನು " ಬಂದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಯಲಾಗದ - ಬುದ್ಧಿ ಇಲ್ಲದವರು" ಎಂಬಂತೆ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿ ಮೂಢತನದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದೂ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ!

"ಏನಿದರ ಅಂತರಾರ್ಥ" ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ... "ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬುದ್ಧಿ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಮಾತಿನ ತಾಡನದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ತೂಗಿ ನೋಡುವುದನ್ನೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. "ಸಂಸಾರ, ಸಂಬಂಧ, ಸಮಾಜದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹೀಗೆಹೀಗೇ ಇರಬೇಕು" ಎಂದು ನಾವು ನಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೀಗಳೆಯುವಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮೂದಲಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ.

ವಯಸ್ಸು ಎಂಬುದು ಕಾಲದ ಘಟ್ಟಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತ ಅನೇಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿಕಹಿ ಅನುಭವಗಳ ತಾಡನದಿಂದ ಬದುಕು ಮಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಮಾಗುವಿಕೆ ಎಂದರೆ "ಮುಗ್ಧತೆಯ ನಾಶ" ಎಂದೇ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ - ಕೃತಕ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಸೋಗೂ ಅಗತ್ಯವೇನಲ್ಲ. ಹಿರಿಯ ವಯಸ್ಕರು ಸಮಾಜದ ಇತರ ವಯಸ್ಕ ಸಮುದಾಯದಂತೆ ವರ್ತಿಸದೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸರಳವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಅಂಥವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ - "ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುವ ವಾಡಿಕೆಯ ಪ್ರತೀ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಯಾವ ತಪಸ್ಸಾಗಲೀ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೂರಣವಾಗಲೀ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ನನ್ನಂತೆಯೇ ನೀನೂ ವಿಧವೆಯಾಗು" ಎನ್ನುವಂತಹ MOB MENTALITY ಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರಲೂಬಹುದು. ಅಥವ ಕಾಲಕ್ಷೇಪದ ವ್ಯರ್ಥಹರಟೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರಲೂಬಹುದು; ತಪಸ್ಸಿನ ಗಂಧಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಅವಿವೇಕವೂ ಆಗಿರಬಹುದು; ಟೀಕಾಕಾರರ ಅಹಂಕಾರವೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ನಡೆಯುವಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಸಹಜ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದು - ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಬಹುಮತವು ಯಾವತ್ತೂ ಸರಿ ಎನ್ನುವ -  (Might is Right) ರಕ್ಕಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದು. "ಮನುಷ್ಯನು ಸಮಾಜಜೀವಿ " ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಒತ್ತಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದಷ್ಟು ಮನಸ್ಸುಗಳು ಇಂತಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ನಡುವೆಯೇ... ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಗಳು - "ಮನುಷ್ಯನು...ಮನುಷ್ಯಜೀವಿ - ಅಷ್ಟೆ.." ಎಂದುಕೊಂಡು ಇಂತಹ ಕೃತಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹಾಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ವರ್ಗಗಳು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು "ಹುಚ್ಚರು" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇದೆ! "ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬುದ್ಧಿ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇದೆ! ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ... (ಚಂ-) ದನಮಂ ಕಡಿಕಡಿದು ತಿನ್ನುವ ಮತ್ತು ಸೊಪ್ಪನ್ನು ತಿನ್ನುವವರ ರಸಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಂತರವಿರುವಂತೆ! ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಅನುಭವ, ತಪ - ತಾಪಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯೇ ಅವರವರ ಆಲೋಚನಾಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಬದುಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಧಾನವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ.

ಯಾವುದೇ "ಪಕ್ವ ಅನುಭವದಿಂದ ಮಾಗಿದ ವಯಸ್ಸು" ಎನ್ನುವುದು - ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊರಲಾಗದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಂತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಹೊತ್ತಂತಿರಲೂಬಾರದು. ಅನುಭವವು ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಹೋದಾಗ ಉಂಡ ಅನ್ನವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಚನವಾದಾಗ ಸಿಗುವ ತೃಪ್ತ ಆನಂದವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬದುಕು ಬೇರೆ - ಅನುಭವ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತಾಗ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ "ವಿಚಾರ ಕಶ್ಮಲದ ಕೊಬ್ಬು"  ಶೇಖರವಾಗಿ, ಉಂಡ ಅನ್ನವೇ ಒಳಗಿದ್ದು ಪೀಡಿಸಿದಂತಹ ಹೊಯ್ದಾಟವಾಗುತ್ತದೆ! ನಮ್ಮ ಅನುಭವವು ವಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ಪಕ್ವತೆಯು ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ನಡಿಗೆಯು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಮೌನವಾಗುತ್ತದೆ. ಬದುಕು ತಪಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪಳಗಿದ ಮನಸ್ಸು ಯಾವತ್ತೂ ಭಾರ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಳಗಿನ ಅರಿಯುವಿಕೆಯು ಆಚರಣೆಯ ಆಗುವಿಕೆಯಾದಲ್ಲಿ ಮನೋವಯಸ್ಸು ಕ್ಷಯಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅಂತಹ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಸಂಯಮದ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಬಾಲ್ಯದ ಮುಗ್ಧತೆಗೂ ಹೊರಳಬಲ್ಲದು. ರಾಜರ್ಷಿ ಜನಕನಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಂತಹ ಸ್ಫಟಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯು ಅನುಕರಣೀಯ. ಹೀಗೆ ಕತೆಯಾದ ಅನನ್ಯ ಬದುಕುಗಳ ಸಂದೇಶವು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಬದುಕುಗಳು ಅರಾಜಕವಾಗದೆ, ಸಹನೀಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ಭೂಮಿಯ ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ಮೂಡುವುದೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲ ಸಂಕೇತ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಫಲಿಸದಿದ್ದರೂ ಶುದ್ಧ ಬದುಕಿಗಾಗಿಯಾದರೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸತ್ವವು ಭವರೋಗ ನಿಭಾಯಿಸುವ "ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ" ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಪತಿ ಪತ್ನಿ ಸುತರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಂತಹ ದುರ್ಭರ ದುರ್ಧರ ಆಘಾತವನ್ನೂ - ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಲ್ಲದು. "Not that we loved less; But that GOD loved most" ಎಂದು - ಸ್ವಾಂತವನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ್ಕಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಭಾವವು ಆತ್ಮಭಾವವೇ ಆದಾಗ ಬದುಕು ನಮ್ರವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನುಷ್ಯನು "ಜನಕ"ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದು ಕ್ಷಣಿಕವಾದ "ಸ್ಮಶಾನ ವೈರಾಗ್ಯ" ದಂತೆ ಆಗದೆ ಬದುಕಿನ ರೀತಿನೀತಿಯಾಗಬೇಕು. "ಭಯಂಕರ ವಿಚಾರವಾದಿ"ಗಳೂ ಆಗಾಗ (ಗುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ!) ಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತರಾಗುವ ಬದುಕಿನ ಜಟಿಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವು ಮಾತ್ರ ಮನೋಬುದ್ಧಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಆಧಾರ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ತೊಯ್ದಾಡುವ ಬದುಕುಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಪಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಆಧರಿಸಬಲ್ಲದು. ಹಳಿ ತಪ್ಪುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ - ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವು ಅತೀ ಅವಶ್ಯಕ.

ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ - ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ "ಮನಸ್ಸು" ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾದದ್ದು. ಇಂತಹ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ತಪೋಘಳಿಗೆಗಳೇ ಬದುಕಿನ ಗಳಿಕೆ.

 

(ಯಾರ ಚಿತ್ರವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಮಿಸಿ. ಭಾವಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ "ಮಾಗಿದ ಬಾಲ್ಯಭಾವ "ದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಭಾವಚಿತ್ರವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಜಂಟಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟು ತಪ್ಪದ ದೀರ್ಘ ಓಟದ ನಂತರದ - ಸಾರ್ಥಕ ಸಹಜ ಭಾವವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ  ಆದರ್ಶ ಮಾದರಿಯಂತಿಲ್ಲವೆ? ... ನಮೋ ನಮಃ)

ಬಾಲ್ಯವೆಂದರೆ.....ಮೃದುಭಾವ ಮೊತ್ತ! ರಕ್ಕಸತನದ ಅಟ್ಟಹಾಸವು ಆವರಿಸಿದರೆ ಬಾಲ್ಯವೆಂಬುದು ಕಮರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದ ಹಸಿಭಾವವು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದುಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯನ "ಬಾಲ್ಯಮುಗ್ಧಭಾವ"ವು ಕಮರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಬಾಲ್ಯವು ಎಡವಿ ಕಲಿಯುವ ಅವಧಿ. ಇಂತಹ ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ಬಾಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವ ಪಕ್ವವಾದ ನಂತರವೂ ಜತನದಿಂದ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮಾಗಿದ ಬಾಲ್ಯಭಾವ ವು ತಳಮಳವಿಲ್ಲದ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ಸಹಜ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಲಘುಭಾವದ ಪುಷ್ಟಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ "ಯಸ್ಯಾಹಂ ಹೃದಯಾವಾಸಂ ಸ ಈಶೋ ವಿದಧಾತು ಮೇ" (ಯಾವ ಭಗವಂತನ ಹೃದಯದಿಂದ ನಾನು ಹೊರಬಂದೆನೋ ಆ ಜಗದೀಶನೇ ನನಗೆ ದಿಕ್ಕು ದಾರಿ ತೋರಿಸಲಿ) ಎಂಬ ತನ್ಮಯ - ಬ್ರಹ್ಮತಪೋಭಾವವು ಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ - ತುಳಿದ ವಯಸ್ಸು... ಮತ್ತು... ಹತ್ತಿ - ಇಳಿದ ಅನುಭವದ ತಪೋಮೊತ್ತದಿಂದ ಪಕ್ವಗೊಂಡಂತಹ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯು, ಬದುಕಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಚ್ಚಿಂತನೆಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. "ಅರಿಯುವಿಕೆ" ಎಂಬುದು "ಆಗುವಿಕೆ" ಆಗುವಂತಹ ವಿಶ್ವಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಲು - ಸಚ್ಚಿಂತನೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಬೇಕು. ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಧಿಸಲು ನಾವು ನಾವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ "ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ" ಎಂಬ ಕೃತಕ ಆಭರಣವು ಸಂಚಾರೀ ಭ್ರಮೆಯಾದರೆ, ಬುದ್ಧಿ ಉಜ್ಜುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸ್ವಾಂತದ ಭ್ರಮೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಮತ್ತು ಧನ್ಯತೆ, ಸಾಫಲ್ಯದ ನಿಶ್ಚಿಂತ ನಿಶ್ಚಿತ ಗುರಿ ತಲುಪಲೂ ಜನಕನ ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ಬ್ರಹ್ಮತಪಸ್ಸು ಬೇಕು. ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಶುದ್ಧ ಜೀವನಕಲೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ ಇರುವ ತೀವ್ರ ಹಂಬಲವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾವದಿಂದ ಮಥಿಸಿ, ಮೂಲವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಮೋದಿಸುವ ದರ್ಶನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ "ಅರಿಯುವಿಕೆಯು ಆಗುವಿಕೆಯಾಗುವ ತಪಸ್ಸು" ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸರಿಯುತ್ತರವೂ ಆಗಬಲ್ಲದು.

ಸರ್ವಾವಸ್ಥೆಯೊಳ್ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆ ಹರಹರಾ...೨

ಪ್ರತೀ ಬದುಕಿನ ಆರಂಭದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳು ಆಯಾ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅವಧಿ. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಗುರುತುಗಳಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಗುರುತುಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮ ಗುರುತುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲಾದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಬದುಕುಗಳು ಮುಂದೆ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದರೂ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಲಾರವು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಡುಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉರುಳಿ ಹೊರಳುವಂತಾಗಿದ್ದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಬಹುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಥೇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಧದ ನೇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಗತಿಗಳು - ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡು ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಥವ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿ ಕೆಲವರು ಅದು ಹೇಗೋ ಅಂತಹ ಕೆಡುಕಿನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಬಿದ್ದಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮುಗ್ಗರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗದೆ ಬದುಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಎಡವುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಉತ್ಸಾಹ, ಉತ್ಸುಕತೆ, ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಂದ ಅಪ್ರಚೋದಿತವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗುವ ಬಾಲ್ಯದ ಬಾಲಿಶ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಆಗಾಗ ಎಡವುವುದು ಸಹಜವೇ. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ "ಉತ್ತರಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ" ಎಂಬ ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ಅವಸರವೇ ಎಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಕೆಡವುವುದೂ ಇದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ - ಯಾವುದೇ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಮಾತ್ರ ಬಾಲ್ಯಕಾಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೆಯುವ ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಥವ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ - ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಅತೀವ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಹುಮ್ಮಸ್ಸುಗಳು ಎತ್ತಲೋ ಹಾಯುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ - ಇತ್ತ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳೂ ಏಳುಬೀಳುಗಳ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸರಸರನೆ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಆಯಾ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು - ತನ್ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಹುದುಗಿರುವ "ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ" ಅದಮ್ಯ ಹಂಬಲವನ್ನು - ಬಾಲ್ಯದ "ಸರಿ ತಪ್ಪು"ಗಳ ಸಂಯಮಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು - ಕೇವಲ "ಕೇಳಿ - ನೋಡಿ" ಕಲಿಯುವಂತಹ ಸರಳ ಶಿಕ್ಷಣ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಡವಿದಾಗೆಲ್ಲ ಆಗಿಂದಾಗಲೇ ಸರಿದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಸುವ ಸಮರ್ಥ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪರಿಸರವಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ "ಸರಿ ತಪ್ಪು"ಗಳನ್ನು ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ "ಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎಡವಿಯೂ ನಿಲ್ಲುವ, ಕೊಡವಿ ನಡೆಯುವ,ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಬದುಕು" - ಎಂಬ ಸುಲಲಿತ ವ್ಯಾಕರಣವು ಅಂಥವರನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಅನಂತ ಅವಕಾಶಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಡ್ಡುವ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ "ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತೆ, ಕೇಳಿಯೂ ಕೇಳಿಸದಂತೆ, ಮಾಡಿಯೂ ಮಾಡದಂತೆ " ಬದುಕಲು ಬೇಕಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಚಾರಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಬಾಲಶಿಕ್ಷಣವು - ಯಾವುದೇ ಬದುಕು ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ - ಸೋತು ಓಡಿಹೋಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ "ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಇದ್ದು - ಜಯಿಸಲು" ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವ, ಬಾಲ್ಯದ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಕಾವುಕೊಡುವ, ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸುವ, "ಜವಾಬ್ದಾರಿ" ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿಯೇ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವಾತಾವರಣವು - ಸುಖ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಇಂದಿನ ಎಷ್ಟೋ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. "ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತ ಬದುಕು" ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಥಿತಿ.

ಹೀಗಾಗಿ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುಪ್ಪಳಿಸುವ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಬಂಧಿತ ಪರಿಸರ ಎಂಬ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಬಾಡಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ. "ಅತಿ ಸುರಕ್ಷಿತ" ಗೊಂಡಿರುವ ಇಂದಿನ ಬಾಲ್ಯದ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಅವ್ಯಕ್ತ ಬಳಲಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಗೆಬಗೆಯ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ವಿಶಾಲ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಒಡನಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಈಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಬಾಲ್ಯಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ  ಮಾನಸಿಕ ಸೌಖ್ಯದ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿತಗೊಳ್ಳುವ - ಅಂತಹ ಹಿತಕರವಾದ, ಜೀವನಸ್ನೇಹಿಯಾದ ಅನುಭವದಿಂದಲೂ ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಂದಿಗಳಂತೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮಿತಾನುಭವದ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಆಕಸ್ಮಿಕಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗದೆ - ತಾವೂ ಸೋಲುತ್ತ... ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಬದುಕುಗಳನ್ನೂ ಸೋಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.

ಸುಮಾರು ೪೦ - ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗೊಂದಲವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜವೊಂದು ಇತ್ತು. ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯ್ಯಳತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಮ್ಮ ಅಪ್ಪ ಎಂಬ ಸುರಕ್ಷಾ ಛತ್ರಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಿಗೆ ನಿರ್ಭಯದ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ರಾಜ್ಯವಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಪಂಚವಿತ್ತು. ಭಯಮುಕ್ತವಾದ ಅಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗ - ನನ್ನಂತಹ ಹಲವು ಸುಖೀ ಪ್ರಜೆಗಳಿದ್ದರು.

ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ! ಅಕ್ಕ, ತಂಗಿ, ತಮ್ಮಂದಿರು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಡತನದ ಜೊತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅವಕಾಶವು ನನ್ನ ಬದುಕಿಗಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳೂ "ಬಾಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿಗಲೇಬೇಕಾದ ವಿಟಮಿನ್ ಗಳು" ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅನುಭವ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಏಗುವುದನ್ನು ಕಲಿತರೆ ಮುಂದೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಬಣ್ಣದ ಗುದ್ದುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯು ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದಾಗ - ಸಾವನ್ನೂ ಹಳೆಯ ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಬದುಕಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಊರಿನ ಪರಿಚಯ, ಜನ - ಮಾತು - ರೀತಿ - ವ್ಯವಹಾರ ಶೈಲಿಯ ಪರಿಚಯ, ಗದ್ದೆಬಯಲು ಮರಗಿಡಗಳ ಪರಿಚಯ, ಕಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯ, ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯ ಸ್ಥೂಲ ಪರಿಚಯವಾದಾಗ - ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ "ನಿಜಜೀವನ ಎನ್ನುವ ನಾಟಕ"ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಸಿದ್ಧವಾದಂತೆಯೇ.

ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಕೋಟೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಊರು - ಬದುಕಿನ ವಿದ್ಯೆಯ, ಜೀವನವೆಂಬ ನವರಸಗಳ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಪೂರ್ವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೋಟೇಶ್ವರಕ್ಕೇ ಬಂದು - ನಾನು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

"ಬಾಲ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿ" ಗೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಅನನ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅದು ಸಹಜ ದೃಷ್ಟಿ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಶುದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿ. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು, ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಾರುಮಣೆಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ - ತನ್ಮೂಲಕ ಏನನ್ನಾದರೂ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸರಳ ದೃಷ್ಟಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಯ ಹಂಬಲದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಲ್ಲ ಬಾಲ್ಯಕಾಲವು ಆಳವಾದ - ಸಮಗ್ರವಾದ ವಿಷಯಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡದಿದ್ದರೂ ಬಾಲ್ಯದ ನೋಟದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಕಾಲದ ಕೋಟೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಊರು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಆಧಾರವೇ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ. ಅಂದು ಆಯಾ ಊರಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಮಾಜವನ್ನು - ನಿತ್ಯದ ಬದುಕುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಯೇ ಅನ್ಯಾದೃಶವಾದುದು.

ಕೋಟೇಶ್ವರದಲ್ಲಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಲಗಡೆಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಾಶಿ - ಆನೆಗುಡ್ಡೆ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದ್ದರೆ - ಒಂದು ಮೈಲಿ ಎಡಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತೋಭಾರ ಶ್ರೀ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿತ್ತು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಲವಿದ್ದ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ ಈ ಎರಡೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. "ಅಳಿಯನ ಜೊತೆಗೆ ಗೆಳೆಯ" ಅನ್ನುವಂತೆ - ನಾನೂ ಅವರ ಜೊತೆ ಅವರು ಹೋಗುವಲ್ಲಿಗೆಲ್ಲ ಆಗ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ೪ - ೫ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೊರಟಾಗ ನಾನು ಖುಶಿಯಿಂದಲೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಯು ಬಂತೆಂದರೆ ಇಡೀ ಊರೇ ಉತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು.

ಅಂದಿನ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಆಗ - ಈಗಿನಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಳಗಿನ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದಂತೆ ದೇವಳದ ಒಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೇ ಕತ್ತಲೆಯೋ ಕತ್ತಲೆ. ದೇವರಿಗೆಂದು ಉರಿಸಿದ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದೀಪವೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ... ಅಂದಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರವು - ಪಕ್ಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಹತೋಭಾರ ಶ್ರೀ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಆತ್ಮ. ಮಹತ್ ಅಥವ ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮಾ ಎಂಬುದು ಮನೋವಲಯವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹತೋಭಾರ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮರೂಪೀ ನಿರ್ದೇಶ. ಆಶ್ರಿತರ ಮನೋವಲಯವನ್ನು ಶುಭ್ರವಾಗಿರಿಸುವುದೇ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉದ್ದೇಶ.

ಈ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿಯಾದ ಎರಡು "ತಟ್ಟೀರಾಯ"ಗಳಿದ್ದವು. ಜಾತ್ರೆಯ (ಕೊಡಿ ಹಬ್ಬ) ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗಿನ ಜಗಲಿಯ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ನಿಂತಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಂದು ನನ್ನನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು - ದಿನವೂ ವಕ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಈ ತಟ್ಟೀರಾಯಗಳು. ಇವೆರಡೂ ಆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಟಮಟ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲಿನ ಮಾಡಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಬ್ಬು ಕತ್ತಲು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಳದ ಹೊಸ್ತಿಲ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗಲೇ ನಾನು ಅಮ್ಮನ ಕೈಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು - ಒಳ ಪೌಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಿದ್ದ ದುಷ್ಮನ್ ತಟ್ಟಿರಾಯಂದಿರನ್ನು ದಾಟುವ ವರೆಗೂ... ಅಂದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ್ತಿಲು ನನ್ನ ಕಾಲಿಗೆ ತಾಕುವ ವರೆಗೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಓಡಿದಂತೆಯೇ ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲುವಾಗ "ಎದೆ ಹಾರಿದೆ ಬಾಯಾರಿದೆ" ಅನ್ನುವಂತಹ ಆತಂಕ! ಶಿವನಿಗೆ ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ತೀರ್ಥ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ, "ಬರುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ದುಷ್ಮನ್ ನಿಂದ ಹೇಗೋ ಪಾರಾದೆ; ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗಲೂ ಹೀಗೇ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ಪಾರುಮಾಡಪ್ಪಾ" ಎಂದು ಶಿವನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ - ಆಗ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಯೋಚನೆಯೂ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ... ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ತನ್ನ ಮಗಳ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕಂಡು ಸುಸ್ತಾದ ಅಮ್ಮನು ಮಗಳ ಈ "ಮರಣಸಂಕಟ"ವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು "ತಟ್ಟೀರಾಯ"ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಭಯ ಪರಿಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು.

"ತಟ್ಟೀರಾಯ ಅಂದರೆ ಅದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ತಟ್ಟಿ. ಬಿದಿರಿನಿಂದ ರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅಂಗಿ ತೊಡಿಸಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ತಟ್ಟೀರಾಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಒಳಗೆ ಒಬ್ಬ ಗಟ್ಟಿ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳಗಿರುವ ಅವನ ಕಣ್ಣಿನ ನೇರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆ ತಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತೊಡಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಂಧ್ರಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ತಟ್ಟೀರಾಯನ ಒಳಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆ ನೋಡುತ್ತ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಯಾವುದೋ ರಾಕ್ಷಸ ರೂಪ ಅನ್ನಿಸಿದರೂ ಅದು ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬರೇ ಒಂದು ಆಕಾರ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ - ತಟ್ಟೀರಾಯನೇ ಕುಣಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಟ್ಟೀರಾಯನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಭವ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು; ಮಾಯೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಭವ್ಯವಾದ ಈಶರಥದ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯು ತಾಗದಿರಲಿ (ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತಟ್ಟೀರಾಯನೇ ಆಕರ್ಷಿಸಲಿ...) ಎಂಬ ಮನುಜಭಾವದ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಉತ್ಸವದ ರಂಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಆಕೃತಿಯ ಬೃಹದ್ರೂಪ, ಮೀಸೆ, ಉದ್ದುದ್ದದ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ಹೆದರುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮಗಳೇ. ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಂತಹ ರಕ್ಕಸ ಆಕಾರಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಎಂದೂ ಹೆದರಬಾರದು. ಮನುಷ್ಯರ ಭಾವ ಕೃತ್ರಿಮದ ಪ್ರತಿರೂಪವೇ ತಟ್ಟೀರಾಯ..." ಎಂದು ನನ್ನ ತಲೆ ನೇವರಿಸುತ್ತ ಹೇಳಿದ್ದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ - ಮರುದಿನ - ತಾವೇ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತಟ್ಟೀರಾಯನನ್ನು ನನ್ನ ಕೈಯ್ಯಿಂದಲೇ ಮುಟ್ಟಿಸಿ ಭಯ ನಿವಾರಿಸಲೂ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು.

ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಅಂದಿನ ಆ ತಲೆಯ (ತರಲೆ) ಒಳಗೆ ಹೋದದ್ದೆಷ್ಟೋ - ಹೊರಹೊರಗೇ ಹಾರಿ ಹೋದದ್ದೆಷ್ಟೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನಂತರವೂ ಬಹಳ ಕಾಲ ನಾನು ತಟ್ಟೀರಾಯನಿಗೆ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದೆ; ಆದರೆ... ಕತ್ತಲಿನ ಅಂಜಿಕೆ ಯು ಮಾತ್ರ - ನಾನೇ "ಅಮ್ಮ"ನಾಗುವ ವರೆಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ... ಅಮ್ಮನಾದ ಮೇಲೆ - ಪುಟ್ಟ ಮಗ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ - ಇಬ್ಬರೂ ಹೆದರುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ! ಯಾವುದೇ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯು ಅಂಜಿಕೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ! ಆದರೆ ಈಗಲೂ - ಕತ್ತಲಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಮನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ನೆಮ್ಮದಿ ಕಾಣುವ - ನನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಆಳದಲ್ಲಿ "ಭಯ"ದ ವಾಸನೆಯೂ - ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಇರಬಹುದು!

ಅನಂತರ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ "ಹರಿಕಥಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ"ಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇವಳಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಹೊರಟ ನನಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಟ್ಟೀರಾಯರುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಭಾಗ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಆದರೂ ತಟ್ಟೀರಾಯಂದಿರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕೃತಿಯು ನನ್ನನ್ನು ಎಂದೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಕುಣಿತವು ಎಂದೂ ಆಹ್ಲಾದಕರವೆನ್ನಿಸಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಯ್ಯನು ನೀಡಿದ ಸಾಂತ್ವನದ ನಂತರವೂ ಕೋಟೇಶ್ವರದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಾನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದನ್ನು "ಅಕಾರಣ ಭಯ" ಎನ್ನಲೂಬಹುದು; "ಇಲ್ಲದುದನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಕೃತ್ರಿಮಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗದಿರುವುದು" -  ಎನ್ನಲೂಬಹುದು. ಅನಂತರ ಸುಮಾರು ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹರಿಕತೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅಂದು ಕೂಡ ಅಮ್ಮನ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ನಾನು ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೆ. ಏಕೆಂದರೆ... ಆಗ - ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ೭೫ ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ಅಮ್ಮನನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತ ಆಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ - ಅಂದು ನಾನು ಮೊದಲು ಹುಡುಕಿದ್ದು - ಆ ತಟ್ಟೀರಾಯರನ್ನು. ಆದರೆ ಅಂದಿನ ಹುಡುಕಾಟವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಭೀತಿಯಿಂದಲ್ಲ; ಹೆದರಿಸಿದವರನ್ನು ಹಾಗೆಲ್ಲ ಮರೆಯಬಾರದು - ಎನ್ನುವ ಹುಡುಗಾಟದ ನೀತಿಯಿಂದ.

ಆದರೆ ಈಗ - ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೊದಲಿನಂತಿಲ್ಲ. ಎಣ್ಣೆ ವಾಸನೆಯಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನವೀಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂದಿಗಿಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿದೆ. ತಟ್ಟೀರಾಯಂದಿರ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿದೆ. ಹರಿಕತೆಗೆಂದು ಹೋದಾಗ ಹಿಂದಿನದೇ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಏಳುತ್ತ ಹೊಸ ಪರಿಸರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ.

ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದಾಗ - "ಹೊರಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನಾವು ನೋಡಬಯಸುವ ದೇವರ ಸ್ಥಾವರಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ - ಹೊರಗಿನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಚಕ್ಷುವಿನ ಬೆಳಕು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ! ಹಾಗಿದ್ದರೆ... ಇಷ್ಟು ಸುಲಭವೇ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವುದು?!" ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿ - ಕೊಂಚ ಗಲಿಬಿಲಿಗೊಂಡಿದ್ದೆ. "ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡೆಯಾ?" ಎಂದು ನನ್ನನ್ನೇ ಅಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಹುಡುಕುತ್ತ ಯಾವ್ಯಾವುದೋ ಕಲ್ಲುಗಳು - ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, ಎಣ್ಣೆ ನೀರು ಹೊಯ್ದು - "ಆಹಾ! ಪೂರ್ತಿ ಆಯಿತು; ಸಾಧಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬಾಲನಾಟಕವೇ ಅಲ್ಲವೆ? ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದಿಂಚೂ ಮುಂದೆ ಸರಿಯದೆ... ಇಡೀ ಜನ್ಮವನ್ನು ಇಂತಹ ಹೋಕುಬಾರದ ನಾಟಕ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೇವಲ್ಲವೆ?

ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ದೈವಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯದ ಜಂಜಾಟ, ಸಂಸಾರದ ಕೋಟಲೆಗಳಿಂದ ದೂರಬಂದು ಆಗಾಗ ಮನಃಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಂತರ್ಯಾತ್ರೆಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನ - ಪೂಜಾಸ್ಥಳಗಳ ಭೇಟಿಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ. ಹೀಗೆ ಅಂತರ್ಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯದತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುವಂತಹ ಬೆಳಕು, ಸದ್ದುಗದ್ದಲಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನವಿರಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಗೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪಗಳು, ಹಣತೆಯ ಬೆಳಕೇ ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹಣತೆಯ ಮಿತಬೆಳಕು ಎಂಬುದು ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿಸಿದರೆ - ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪವು ಬಾಹ್ಯಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಅನಗತ್ಯವಾದುದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಲಕುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದತ್ತ ಸರಿಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಏಕಾಗ್ರ ವಾತಾವರಣವು ಯಾವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಆದ್ದರಿಂದ... ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದೂ ಅವಶ್ಯಕ.

ಯಾವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಂಗಳಾರತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗಂಟೆ ಜಾಗಟೆಗಳ ಸೇವೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ... ಭಗವಂತ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ - ಶಾಂತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಹರಿಕಥಾ ತಿರುಗಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗರ್ನಾಲ್, ಡೋಲು ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಕೋಲಾಹಲದ ಕರ್ಣಕಠೋರತೆಯಿಂದ ಹರಿಕತೆಯ ನಡುನಡುವೆ ನಾನೇ ಕುಮಟಿ ಬಿದ್ದದ್ದು ...ಕತೆಯು ನಡುನಡುವೆ ವ್ಯಥೆಯಾದದ್ದು ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿಯಲ್ಲ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿದ್ದರೆ, ನಿತ್ಯದ ಮಂಗಳಾರತಿಯ ಹೊತ್ತಿನ ಮೊದಲು ಅಥವ ಅನಂತರ ಅವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ದೇವರಿಗೂ ಸುಖ; ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಜೋಡಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗ - ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ದೇವರನ್ನು ಓಡಿಸುವಂತಹ - ಬರೇ ಗದ್ದಲ.

ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತ. ಇದು - ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ ಆಗಲೇಬಾರದು. ಶ್ರದ್ಧೆ, ನಂಬಿಕೆ ಇರುವ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಒಳಗನ್ನು ಆಗಾಗ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ತನ್ಮೂಲಕ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಲಗಾಮಿಲ್ಲದ ಇಂದಿನ Tourist ಭಕ್ತರಿಗೆ - (ಮತ್ತು ಅಧಿಕಪ್ರಸಂಗದಿಂದಲೇ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಚಾರಪ್ರಿಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ) ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಎಂದರೆ "ವಾರಾಂತ್ಯದ ರಜಾದಿನಗಳ ಮಜಾತಾಣ ; ತರಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ"ಗಳಂತೆ ಆಗಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

ಖಾಲಿಯಿರುವ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ SELF ನ್ನು - "Selfie ಅಹಂ"ನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಒಳಗೂ ವಿಜೃಂಭಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಸಭ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ನನ್ನಂಥ ಕೆಲವು "ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ" ವಿಚಿತ್ರ ಎನ್ನಿಸುವುದಿದೆ. ಸ್ವಂತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಸಿನೆಮಾ ಟಾಕೀಸೂ ಒಂದೇ ಆಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಹಜವಾದರೂ ಶೋಚನೀಯ. "ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ" ಎಂಬಂತಹ ಹೋರಾಟ, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿರುವವರು ಈಗೀಗ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ದೂರದೂರ ಓಡುವಂತಾಗಿದೆ; ಅಂಥವರಿಗೆ - ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ "ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಿದೆ. ಗದ್ದಲ ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಶಾಂತ ಪರಿಸರದ ಮನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಈಗಲೂ ನಾನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಜನಸಂತೆಯಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನಾನು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.

ದೈವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ಅತ್ತು ಹೊರಳಾಡುವವರು ಒಬ್ಬರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಕಿದ್ದರೆ ದೇವರಿಗೇ ಅಷ್ಟೋ ಇಷ್ಟೋ ಕೊಟ್ಟು "ಸುಮ್ಮನಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ" ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಳ್ಳ ಕೊರಮರು - ಒಂದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಈಗ ಕೂತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ದೇವರಿರಲಿ ಬಿಡಲಿ ಇಂತಹ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಟಭಯಂಕರರಂತೂ ಹಾಜರಿರುತ್ತಾರೆ; ದೇವರಿಗೆ STAR VALUE ತಂದುಕೊಡಲು ಸುಸ್ತಾಗುವಷ್ಟು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. "ಅಂತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಬೊಂತೆ" ಎಂಬಂತಹ ಭಕ್ತರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಕೆಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈಗೀಗ ದೇವರನ್ನೇ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುವುದೂ ಇದೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೂಕಿಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಭಕ್ತರೆಂದುಕೊಂಡವರ ಚಲನವಲನವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ - ಅಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದೇ ತಿಳಿಯದೆ ಗಲಿಬಿಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಗಂಡಾಗುಂಡಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಈಗ ಹೊಸ ಭಕ್ತಸೇನೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವರ ಸ್ಟೈಲೇ ಬೇರೆ. "ನಡೆಮುಂದೆ ನಡೆ ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿ ನಡೆ ಮುಂದೆ" ಎನ್ನುವ ವೀರಕೇಸರಿಗಳಿವರು. ನಾವೀನ್ಯದ ಮುಖ ಹೊತ್ತು ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಮುಸುಕಿನಲ್ಲಿ - ಕೆಮರಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವಂತೆ ದೇವರ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಂಥ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಲಿಯುತ್ತಿರುವುದು - ಇಂದಿನ ಹೊಸ ಸಿನೆಮಾ ಶೈಲಿ! ಯಾವುದೋ ಗುಪ್ತ ಕಾರಸ್ಥಾನದ ಹೊರರೂಪದಂತೆ ಕಾಣುವ ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಲಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಉತ್ತಮ.

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಬಲ್ಲ ಬುದ್ಧಿವಂತರೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಿರುವವರು ಯೋಜಿಸುವ ನಾಟಕವು ದಡ್ಡರ ನಾಟಕಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗಲಿಬಿಲಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು - ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ - ಎಂಬುದು ಮೊದಲು ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ.

ಶುದ್ಧ ಭಾವವೇ ದೇವರು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮನುಷ್ಯರ ಭಾವ ವಲಯವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸತೊಡಗಿದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವೆಂಬುದು ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರವಿರಬೇಕು. "ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಮೆಗಳೇ ದೇವರಲ್ಲ" ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾದವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಬಾಲಪಾಠದ ಅಗತ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಇಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಹುಚ್ಚು ಹೋರಾಟಗಳು - "ದೇವರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟಗಳೇ ಅಲ್ಲ; ಯಾವುದೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ಆಸಕ್ತಿಗಳೂ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ಬಂದಂತಹ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಚೆಂದ ನೋಡುವ "ವಿಘ್ನಸಂತೋಷಿ" ಗುಂಪಿನ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿ ಇದು. ಮಾಡಲು ಬೇರೆ ಕೆಲಸವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಹೋರಾಟವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಡೆ ಟೆಂಟ್ ಹಾಕುವ ಇಂತಹ ಒಂದು ವರ್ಗವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ದುರುದ್ದೇಶವುಳ್ಳದ್ದು" ಎಂಬುದು ಬರಿಕಣ್ಣಿಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವರು ಎಂಬ ವಸ್ತುವು ಇಡಿಯಾಗಿಯಾಗಲೀ ಬಿಡಿಯಾಗಿಯಾಗಲೀ - ಯಾವುದೇ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕೀತೆ? ಭಕ್ತಿಯಾಗಲೀ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲೀ - ಯಾವುದೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಲೀ ಯಾರೂ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕದಡುವ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಡೆಸುವ "ಕಾನೂನಿನ ಹೊರಳು ಉರುಳಾಟ"ದ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ರಿಮದಿಂದಲೂ ಏನೂ ಸಾಧನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸದ್ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಕಂಡದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಟ್ಟಿ ಮೂಸಿ ನೋಡುತ್ತ - "ನಾನು ಮುಟ್ಟಿದೆ; ನಾನು ಮೂಸಿದೆ..." ಎನ್ನುವ ವಿಪರೀತ ಬುದ್ಧಿಯ ಛದ್ಮವೇಷಗಳಿಗೆ ದೇವತಾಭಾವದ ಅರಿವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಆದರೆ ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಶ್ರೀ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಬೃಹತ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಯಾವುದೇ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ "ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ" ದಿಂದಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಟ್ಟಂತಾಗಿ, ಯಾವ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲಿದ್ದಂತೆ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ - ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಪರಿಸರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೋಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವೈಶಾಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಈಗಲೂ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತದ ಮೂಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ - "ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ ಮಹಾದೇವ"ನನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಬಹುದು; ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಹ್ಯ ಓಟಕ್ಕೆ ಕ್ಷಣಕಾಲವಾದರೂ ಕಡಿವಾಣ ಬಿಗಿಯಬಹುದು. ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಒಳದಾರಿ ಹುಡುಕುವ "ಓರಾಟದ" ಜನರ ಗೃಧ್ರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೀಳುವ ವರೆಗೂ ಹೀಗೇ ಉಳಿದೀತು ಎಂದು ಆಶಿಸಬಹುದು!

ಶ್ರೀ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಚೆಂದದ "ರಂಗ ಪೂಜೆ"ಯನ್ನು ನೋಡಿ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳಲು, ದೃಶ್ಯಭಾವವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಸುತ್ತು, ಒಳಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರದ ವಿಶಾಲವಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಕೆರೆ ಇದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಉಕ್ಕಿ ಹೊರಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ "ತುಂಬಿದ ಕೆರೆ"ಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಭಳಾದದ್ದು ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ.
 

ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಮೀನುಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೆಕೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಆಳದಲ್ಲೆಲ್ಲಾದರೂ ಇರಬಹುದು ಅಂದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯ "ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ "ವೂ ನಯನಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯ. ಎಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಂತೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಕತೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ನಂಟುಗಂಟಿದೆ; ಸ್ಥಳಪುರಾಣವಿದೆ. ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳ ಭಾವೋದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸುವ ಅನೇಕ ದಂತಕತೆಗಳಿವೆ.

 
ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೆರೆ, ಓಕುಳಿ ಹೊಂಡಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾನವ ವಿಕಾಸದ ಅನೇಕ ಮಜಲುಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆರೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ; ಬದುಕುಗಳು ಅರಳುತ್ತ ಹೊರಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ದದ ರಥಬೀದಿಯಿದೆ. ಈ ರಥಬೀದಿಯ ವಿಸ್ತ್ರತ ಭಾಗವೇ ಕೋಟೇಶ್ವರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶನ ಭದ್ರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗ ನಿಮಿತ್ತ ಪರವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಊರಮಂದಿಯೂ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಕೊಡಿಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಿವದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ರಥ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ರಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಮತಭೇದವಿಲ್ಲದೆ - ಇಡೀ ಕೊಟೇಶ್ವರವು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಏಳುತ್ತದೆ. ಕೋಟೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಇಡೀ ಊರೇ ಶಿವಮಯವಾಗುವ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಲಿಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಡಿಹಬ್ಬಕ್ಕೆಂದು ಬಂದ ಅತಿಥಿ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಊರ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮನೆಗೆ ಕರೆದು ಊಟ ಉಪಚಾರದಿಂದ ಆದರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ನೆವನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂತು ಪರಸ್ಪರ ಸುಖ ದುಃಖ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಹಗುರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಸವಿಯುವ ಪರಿಯೇ ಬೇರೆ. ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭ ಎಂದರೆ... ಅದು - ಕೆಲಸದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾದರೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನವಿರೆಬ್ಬಿಸುವ ಆಟ ತಿರುಗಾಟದ ಹಬ್ಬ. ಕೋಟೇಶ್ವರದ ಕೊಡಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ - ಕೊಡಿ ಅಂದರೆ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪದ ಕಬ್ಬಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಜೋರಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಕಬ್ಬನ್ನು ಕೊಂಡುತಂದು ಅದನ್ನು ಹಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿದು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ - ಈಗ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಇಡೀ ಕಬ್ಬನ್ನು ಜಗಿದು ಅದರ ರಸ ನುಂಗಿ, ಜೊಗಟಿಯನ್ನು ಉಗಿದು ಮುಗಿಸುವಾಗ ಬಾಯಿಯ ಒಳಗೆ, ತುಟಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ತರಚಿದಂತೆ ಗಾಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು! ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಆಗ - ದೊಡ್ಡ ಚಿಂತೆಯ ಸಂಗತಿ ಆಗುತ್ತಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ನುಂಗುವ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ರಸದ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಎತ್ತೆತ್ತಲೋ ನುಗ್ಗಿದಾಗ ಕೆಮ್ಮುತ್ತ ತೇಲುಗಣ್ಣು ಮೇಲುಗಣ್ಣಾಗುವುದೂ ಇತ್ತು. ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿನ ಗಿಣ್ಣನ್ನು ಜಗಿದು ಉಗಿಯುತ್ತಾರೋ ಅಂತಹ "ಗಟ್ಟಿ ದಾಂತಿ"ಗಳು ಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳ ಆಟವು ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ಖುಶಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಇಂಥವೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಊರಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಬದುಕುಗಳನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತ - ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆಗಲೂ ಜಾತಿ ಇತ್ತು; ಭಾಷೆಗಳಿದ್ದವು; ವಿಭಿನ್ನ ವೈಚಾರಿಕತೆಯೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಭಾವ ಅವಲಂಬನೆಯೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಜ್ಜನಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪಿತೂರಿ, ಕುತಂತ್ರದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಾಗಲೀ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿದರೆ ಜನರು ತಾವಾಗಿಯೇ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಕೈಚಾಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಮಾತ್ರ - ಅದು ಸುದ್ದಿಯೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿನಂತೆ - ಮನೆಗೆ ತಾವೇ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸಿ, ಅನಂತರ ಸಹಾಯದ ವೇಷ - ಸುದ್ದಿಯ ಆವೇಶ.... ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೋರಿಕೆಯ "ಭಯಂಕರ ವಿಕಾಸ ವಿಕಾರ ಪರ್ವ".  

ಭಾವಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ಅಂದರೆ ಇದೇ. ಮನುಷ್ಯರು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಮೃದು ಭಾವ ವಲಯವು ಸೊರಗಿದರೆ ಅಥವ ಸಹಜ ಭಾವವು ಸೊರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ - ವಿಶ್ವಾಸದ ಬುಡವೇ ಕುಸಿದು, ದುಷ್ಟ ಉಪದ್ರವಕಾರೀ ಸಮಾಜವು ತಲೆ ಎತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹಬೇಡ. ಇಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ - ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಕ್ತ ಕುಡಿಯುವ ತವಕದ - ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಲಾಭ ಕೇಂದ್ರಿತ - ರಕ್ಕಸ ತಟ್ಟೀರಾಯಭಾವ. ಇಂತಹ ಮನೋಸ್ಥಿತಿಗೆ - ಕೆಟ್ಟು ಹೋದ, ಕೆಟ್ಟ ಬೆಳಸಿನ ಬಾಲ್ಯಕಾಲವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಇದಕ್ಕೂ ಪರಿಹಾರವಿದೆ. ಸದ್ಭಾವದ ತಳಹದಿಯಿಂದಲೇ ಸಮರಸಭಾವವು ಅರಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಗೊಂದಲಗಳು ತಗ್ಗಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಲ್ಯಕಾಲವನ್ನು ನಾವು ಮುಚ್ಚಟೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ; ಪ್ರತೀ ಬಾಲ್ಯವೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅರಳುವತ್ತ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. "ನಮ್ಮ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಲ್ಯವೂ ಭಾವಪುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಬದುಕುಗಳೂ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿರಬಲ್ಲದು" ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿಕೊಂಡರೆ - ಅಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ.
                                                              *****-----*****